ΠΩΣ Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΜΑΣ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΧΑΪΝΕ

Πριν λίγες μέρες έβλεπα την ταινία Afire (Roter Himmel 2023), για την οποία ο σκηνοθέτης της Christian Petzold έλαβε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου το 2023
Σε αυτήν, σε μια συζήτηση μεταξύ ενός εκδότη και μιας φοιτήτριας φιλολογίας, την οποία παίζει η χαριτωμένη και πολύ καλή ηθοποιός Paula Beer, στην ερώτηση ποιο είναι το αγαπημένο της ποίημα αυτή αναφέρει το  Der Astra.
O εκδότης ενθουσιάζεται και τελικά η φοιτήτρια το απαγγέλλει δύο φορές.
Φαίνεται ότι το ποίημα αυτό του Χάινε είναι από τα γνωστά και αγαπητά στους  Γερμανούς με παιδεία.

Ο γερμανο-εβραίος ποιητής Ερρίκος Χάινε (Heinrich Heine, 1797 - 1856) είναι ο δεύτερος στον κόσμο μετά τον Γκαίτε γνωστός ποιητής της. Δούλεψε επίσης ως δημοσιογράφος, δοκιμιογράφος και ως κριτικός λογοτεχνίας.
Επειδή εκείνη την εποχή οι Εβραίοι δεν μπορούσαν να εργαστούν στο Δημόσιο, το 1825 ασπάστηκε τον προτεσταντισμό, αν και τελικά δεν εργάστηκε στο Δημόσιο καθώς αφοσιώθηκε στα γράμματα.
Τα ποιήματα του διακρίνονται για το σατιρικό τους πνεύμα και την ειρωνεία τους. Οι ριζοσπαστικές πολιτικές του απόψεις οδήγησαν στην απαγόρευση πολλών έργων του από τις γερμανικές αρχές,  κάτι που, ωστόσο πρόσθεσε μόνο στη φήμη του.
Τα τελευταία 25 χρόνια της ζωής του τα έζησε ως εξόριστος στην Γαλλία, όπου και πέθανε. Παρά το ότι ζούσε  στην Γαλλία έγραφε στα γερμανικά και με βοήθεια άλλου τα μετέφραζε στα γαλλικά.
Το 1835, 98 χρόνια πριν τον Αδόλφο Χίτλερ και τους Ναζί, ο Χάινε έγραφε προφητικά:
Στη Γερμανία θα παιχτεί ένα έργο που θα κάνει τη Γαλλική Επανάσταση να μοιάζει με αθώο ειδύλλιο.
Αναπόφευκτα ανάμεσα στα χιλιάδες βιβλία που κάηκαν στην Opernplatz του Βερολίνου το 1933, ήταν και τα βιβλία του Χάινε.
Στο θεατρικό έργο του Χάινε  Almansor, το 1821 ο μουσουλμάνος Χασάν λέει, όταν άκουσε ότι χριστιανοί κατακτητές έκαψαν το Κοράνι στην αγορά της Γρανάδας, ότι "Αυτό δεν ήταν παρά ένα προοίμιο· όπου καίνε βιβλία, θα κάψουν τελικά και ανθρώπους."

Η φράση αυτή είναι γραμμένη στην αναμνηστική πλάκα που έχει τοποθετηθεί στο Βερολίνο, εκεί που οι Ναζί έκαιγαν τα βιβλία.
Η αυτοκράτειρα Ελισάβετ, μεγάλη θαυμάστρια του Χάινε, είχε τοποθετήσει το άγαλμα του  στο Αχίλλειο στην Κέρκυρα, αλλά αργότερα από τον Κάιζερ Γουλιέλμο Β' κατέληξε στην Τουλόν.

Το ποίημα Asra εμφανίζεται για πρώτη φορά στις 2/9/1846 στην Πρωινή Εφημερίδα για μορφωμένους αναγνώστες ( Morgenblatt für gebildete Leser ) και μετά το 1851 στην ποιητική του συλλογή Romanzero .
Το ποίημα  βασίζεται στην ιστορία που υπάρχει στο περσικό ρομαντικό μυθιστόρημα Medschnun και Leila και ο Χάινε έμαθε την ιστορία  μέσω της μετάφρασης του από τον Anton Theodor Hartmann.
 Ο ποιητής εμπνεύστηκε ακόμη και από  ένα χειρόγραφο που είχε ο Stendhal στο De l'amour του.
Η παρακάτω χαλκογραφία εμπνευσμένη από τον Asra  είναι του Hugo Steiner-Prag (1921)

 Το ποίημα για τους γερμανομαθείς υπάρχει εδώ.
Μια δική μου προσπάθεια μετάφρασης του ποιήματος στα ελληνικά είναι η παρακάτω:
 
Κάθε μέρα η πανέμορφη
 κόρη του σουλτάνου
τριγύριζε το απόβραδο στο σιντριβάνι
εκεί που πιτσιλίζουν τα λευκά νερά
 
Κάθε μέρα το ηλιοβασίλεμα
ο νιός σκλάβος στεκόταν δίπλα στο σιντριβάνι
το απόβραδο εκεί που πιτσιλίζουν τα λευκά νερά
Κάθε μέρα γινόταν και πιο χλωμός
 
Ένα απόβραδο η πριγκίπισσα στάθηκε πλάι του
και του ΄πε με λόγια απότομα
τ όνομα σου θέλω να μάθω,
την πατρίδα σου και την φυλή σου
 
Και ο σκλάβος αποκρίθηκε
Μοχάμεντ  τ΄ όνομα μου,
πατρίδα μου η Υεμένη
Η φυλή μου είναι των Ασρα
που όταν αγαπούν πεθαίνουν.

Το 1863 ο Carl Loewe μελοποίησε το ποίημα.

Τα 6 τραγούδια του Ρώσου συνθέτη Anton Rubinstein εμφανίστηκαν ήδη από το 1856. Ο εξωτισμός του «Asra» του Χάινε  ενέπνευσε ίσως το καλύτερο τραγούδι του Rubinstein, και σίγουρα ένα από τα πιο απλά του, και ο Liszt μεταφέρει την απλότητα στη μεταγραφή του με μια περαιτέρω χροιά της απελπιστικής έλλειψης μιας παρηγορητικής λύσης που τόσο συχνά συναντάται στη μετέπειτα μουσική του. 

Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση.