Πέμπτη, 11 Απριλίου 2013

ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΗΛΙΘΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΒΛΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΑΣ.




Πρακτικά σε όλους μας είναι δύσκολο να πεις με αντικειμενικότητα πως κάποιος είναι έξυπνος ή βλάκας γιατί η διάκριση αυτή  έχει σαν αφετηρία την πεποίθηση πως εσύ ανήκεις στους έξυπνους!
Ύστερα αν κοιτάξουμε  τον περίγυρο μας  θα διαπιστώσουμε πως άτομα που τα θεωρούμε έξυπνους ανθρώπους, παρ΄ όλα αυτά στην ζωή τους έχουν διαπράξει σωρεία από βλακώδεις πράξεις ενώ αντίστοιχα άτομα που τα θεωρούμε μειωμένης νοημοσύνης έχουν λειτουργήσει  πάντα με σύνεση και σωφροσύνη αποφεύγοντας να κάνουν βλακείες.
Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς πόσο δύσκολο  και παρακινδυνευμένο είναι προσπαθήσει κανείς να ταξινομήσεις τους ανθρώπους βάσει της ευφυίας  και των ικανοτήτων τους  .
Αυτό προσπάθησε να κάνει ο  Κάρλο Μ. Τσιπόλα (1922-2000), Ιταλός ιστορικός της οικονομίας στο Μπέρκλεϊ,ο οποίος  ουσιαστικά έγινε ευρύτερα γνωστός από το βιβλίο του Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας (The Basic Laws of Human Stupidity 1976) που κυκλοφορεί  από τις εκδόσεις Κέδρος σε μετάφραση Γιάννου Πολυκανδριώτη.
Ο Τσιπόλα θεωρεί πως υπάρχουν πέντε «νόμοι» για την  ανθρώπινη ηλιθιότητα.

  Πρώτος Νόμος
 Πάντοτε και αναπόφευκτα ο καθένας μας υποτιμά  τον αριθμό των ηλιθίων μέσα σε έναν πληθυσμό.
Είναι γεγονός ότι:
α) άνθρωποι τους οποίους  κάποτε είχες θεωρήσει λογικούς  και έξυπνους  αποδεικνύονται ότι είναι απίστευτα ηλίθιοι.
β) μέρα με τη μέρα, με μια συνεχή  μονοτονία,  παρενοχλούνται οι δραστηριότητες ενός ατόμου από  ηλίθια άτομα που εμφανίζονται ξαφνικά και απροσδόκητα στα πιο άσχετα μέρη και στις πιο απίθανες στιγμές.



 Δεύτερος Νόμος
 H πιθανότητα κάποιος να είναι ηλίθιος είναι ανεξάρτητη από κάθε άλλο χαρακτηριστικό αυτού του προσώπου.
Το ποσοστό των ηλίθιων είναι το ίδιο σε κάθε κοινωνική ομάδα ακόμα και  μεταξύ καθηγητών πανεπιστημίου αλλά επίσης ακόμα  και στους κατόχους Νόμπελ.

Τρίτος (χρυσός) Νόμος
 Ο νόμος υποθέτει, αν και δεν το αναφέρει ρητά, ότι τα ανθρώπινα όντα ανήκουν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: τους ανήμπορους ή φουκαράδες (the helpless Η), τους  ευφυείς (intelligent Ι), τους κακοποιούς ή  ληστές (bandit Β)  και τους  ηλίθιους (stupid S) .
Ο ηλίθιος είναι όποιος προκαλεί ζημιά σε άλλον άνθρωπο ή σε ομάδα ανθρώπων χωρίς να ωφεληθεί ο ίδιος ή ακόμα έχοντας και προσωπική  ζημία.
Ο φουκαράς ωφελεί μεν τους άλλους, αλλά ζημιώνεται ο ίδιος γιατί οι άλλοι τον εκμεταλλεύονται.
Ο ευφυής με τις ενέργειές του ωφελεί τους άλλους και επίσης ωφελείται ο ίδιος.
O ληστής ζημιώνει τους άλλους για να ωφεληθεί ο ίδιος.
Στο παρακάτω σκίτσο  εικονογραφούνται οι τέσσερις αυτές κατηγορίες με τα γράμματα Ι, Η, S, Β, 
Εάν ο Τομ με μια ενέργεια του χάνει, ενώ προκαλεί κέρδος στον Ντίκ ανήκει στο Η.
Εάν ο Τομ με μια ενέργεια του έχει κέρδος αλλά  το ίδιο έχει και ο Ντικ ανήκει στο Ι
Εάν ο Τομ κερδίζει ενώ ο Ντίκ χάνει, ανήκει στο Β
Η βλακεία σχετίζεται με την περιοχή S και σε όλες τις θέσεις στον άξονα Y κάτω από το σημείο Ο.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ενεργούν με πάντα με συνέπεια. Υπό ορισμένες συνθήκες, ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ενεργεί έξυπνα και κάτω από διαφορετικές συνθήκες το ίδιο πρόσωπο θα ενεργήσει ως φουκαράς .
 Η μόνη σημαντική εξαίρεση στον κανόνα εκπροσωπείται από τους ηλίθιους ανθρώπους που παρουσιάζουν συνήθως μια ισχυρή ροπή προς την τέλεια συνέπεια  σε όλους τους τομείς των ανθρώπινων προσπαθειών τους.
Το γεγονός πάντως είναι ότι μεταξύ ληστών και ευφυών θα μπορούσε κανείς να διακρίνει μερικές υποομάδες.
 Ο ιδανικός  ληστής είναι ένας  ο οποίος, με τις ενέργειές του, προκαλεί σε άλλα άτομα απώλειες ίσες με τα κέρδη του ( έκλεψε 100 $ κέρδισε 100$)
Στο βασικό διάγραμμα θα μπορούσε την κατηγορία των ληστών να την διακρίνει κανείς σε δύο ομάδες τοποθετώντας τον ιδανικό ληστή στην γραμμή ΟΜ.
Στην περιοχή Β1 είναι εκείνα τα άτομα των οποίων οι ενέργειες αποφέρουν  κέρδη σε αυτούς που είναι μεγαλύτερα από τις ζημίες που προκαλούν σε άλλους ανθρώπους. Όλες οι ληστές που δικαιούνται μια θέση στην περιοχή Β1 είναι ληστές με αρκετά στοιχεία  νοημοσύνης και όσο πλησιάζουν  προς τη δεξιά πλευρά του άξονα Χ μοιράζονται όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά του έξυπνου ατόμου.
Οι περισσότεροι ληστές στην πραγματικότητα πέφτουν στην περιοχή Β2. 
Τα άτομα που εμπίπτουν σε αυτόν τον τομέα είναι εκείνα που  οι ενέργειες τους θα  αποδώσουν  κέρδη κατώτερα από τις ζημίες που προκλήθηκαν σε άλλους ανθρώπους. Παράδειγμα κάποιος που σκοτώνει  για £ 50, ή στρατηγοί που προκαλούν μεγάλη καταστροφή και αμέτρητες απώλειες με αντάλλαγμα  μια προαγωγή ή ένα μετάλλιο.

Τέταρτος Νόμος
Τα μη ηλίθια άτομα  πάντοτε υποτιμούν τις ζημιογόνες δυνατότητες των ηλίθιων. Ξεχνούν ότι πάντα και παντού  ο συγχρωτισμός με ηλίθιους αποδεικνύεται ένα ηλίθιο λάθος.

 Πέμπτος Νόμος
 Οι πιο επικίνδυνοι άνθρωποι στον κόσμο είναι οι ηλίθιοι.
 Ένας ηλίθιος είναι πιο επικίνδυνος από ένα ληστή.
 Μάλιστα ο Τσιπόλα διατείνεται ότι οι ηλίθιοι είναι ομάδα πιο ισχυρή από τη Μαφία και το «στρατιωτικό - βιομηχανικό πλέγμα».
Ένας ιδανικός ληστής κερδίζει όσα  χάνει κάποιος άλλος οπότε η κοινωνία στο σύνολό της δεν είναι ούτε καλύτερα ούτε χειρότερα.
Αν όλα τα μέλη μιας κοινωνίας είναι ιδανικοί  ληστές η κοινωνία θα παραμείνει στάσιμη, αλλά δεν θα  δημιουργηθεί μεγάλη καταστροφή.
Αντίθετα όταν οι άνθρωποι είναι ηλίθιοι στην εργασία, το αποτέλεσμα  είναι εντελώς διαφορετικό γιατί προκαλούν ζημιές σε άλλα άτομα ενώ δεν έχουν αντίστοιχα  κέρδη  για δικό τους λογαριασμό. Έτσι, η κοινωνία στο σύνολό της γίνεται  φτωχή.



Σχηματικά εάν οι πράξεις των ατόμων βρίσκονται στα δεξιά της γραμμής  ΡΟΜ προσφέρουν στην ευημερία της κοινωνίας,  ενώ το αντίθετο γίνεται όταν βρίσκονται στα αριστερά.
Με άλλα λόγια οι φουκαράδες με στοιχεία νοημοσύνης (περιοχή Η1), οι ληστές με στοιχεία νοημοσύνης (Β1) και κυρίως οι ευφυείς (Ι) συμβάλλουν στην ευημερία της κοινωνίας  σε αντίθεση με τους ληστές με στοιχεία βλακείας (Η2) και τους  φουκαράδες με αποχρώσεις  βλακείας (H1 περιοχή) που καταφέρνουν να προσθέσουν  ζημίες σε αυτές που ήδη προκαλούνται από ηλίθιους ανθρώπους ενισχύοντας έτσι τον  φαύλο κύκλο της  καταστρεπτικής δύναμης της τελευταίας ομάδας.

Όμως πολύ πιο πριν από τον Τσιπόλα, με τους βλάκες και τον ρόλο τους  στη κοινωνία, έχει ασχοληθεί  πριν 70 χρόνια  ο Ευάγγελος Λεμπέσης.
Ο  Λεμπέσης γεννήθηκε το 1904 στο Μύτικα Χαλκίδας. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Φραγκφούρτης και του Παρισιού, καθώς και στην Ιταλία. Διορίστηκε καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο το 1931, ως καθηγητής κοινωνιολογίας. Εργάστηκε στην κρατική ραδιοφωνία, την Αγροτική Τράπεζα, το Υπουργείο Προεδρίας της Κυβέρνησης και ως αρθογράφος στον "Οικονομικό Ταχυδρόμο" και το περιοδικό "Εργασία". Συνέγραψε και εξέδωσε πλήθος βιβλίων, δοκιμίων, μελετών κ.λπ.
Το 1941 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Ελλήνων Νομικών τον Σεπτέμβριο του 1941,(Ετος η΄ αρ.9 σελ 225-229) με τα αρχικά Ε.Λ. το  οξυδερκές και σαρκαστικό άρθρο του - Ἡ Τεράστια Κοινωνικὴ Σημασία τῶν Βλακῶν ἐν τῷ Συγχρόνῳ Βίῳ.
Η ΕΕΝ σε σημείωση γράφει ότι: Ο υπό τα αρχικά στοιχεία του ονόματος του κρυπτόμενος συνεργάτης δεν είναι νομικός, υπό την στενήν, την συνήθη έννοιαν του όρου. Γνωστότατος ,αντιθέτως κοινωνιολόγος και δημοσιογράφος και συγγραφεύς καταλέγεται αναντιρρήτως μεταξύ των δεινοτέρων εκπροσώπων του γραπτού λόγου. Τρανή απόδειξις η ανωτέρω σπανίας δυνάμεως μελέτη του.
Στην αρχή δε του κειμένου παραθέτει την ρήση:
Mit Narren sich beleden
das kommt zuletzt den Teufel selbst zuschaden.

MEPHISTOPHELES.


Το θέμα ελάχιστα είχε απασχολήσει τους κοινωνιολόγους της εποχής.
 Όπως γράφει ο ίδιος: «Ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ παρόντος δοκιμίου οὐδεμίαν προεργασίαν γνωρίζω καὶ συνεπῶς δέον νὰ κριθῶ ἐπιεικῶς, ὡς πάντη στερούμενος «βοηθημάτων». Τολμῶ ἐν τούτοις νὰ φρονῶ, ὅτι τούτων οὐδόλως παρίσταται ἀνάγκη, διότι ἀληθῶς ἐξαιρετικῶς μέγας εἶναι ὁ πλοῦτος τοῦ ἀμέσου κοινωνικοῦ ἐμπειρικοῦ ὑλικοῦ καὶ ἐλαχίστη ἡ ἐκ τῆς ἐλλείψεως γραπτῶν βοηθημάτων στενοχωρία τοῦ γράψαντος.»
Το άρθρο είχε σαν αποτέλεσμα την πρόκληση συζητήσεων, κριτικών και αντιπαραθέσεων, στις εφημερίδες της εποχής και έκτοτε έχει εκδοθεί  επανειλημμένα από διάφορους εκδοτικούς οίκους.
Ολόκληρο το κείμενο υπάρχει εδώ: http://kalwskeimena.com/lempesis/index.html

Οι εικόνες αλλά και στοιχεία προέρχονται από το  
http://cantrip.org/stupidity.html και από την βιβλιοπαρουσίαση του ΒΗΜΑ-βιβλία.

18 σχόλια:

  1. Νομίζω ότι ισχύει η δεύτερη παράγραφος, ότι όλοι μας είμαστε εξ΄ ίσου ικανοί για την εξυπνάδα και για την βλακεία.
    Αν υπάρχει διαχωρισμός αυτός μάλλον έχει να κάνει με άλλο επίπεδο.
    Πχ Κάποιο άτομο μπορεί να παίρνει συχνά σωστές, και άρα έξυπνες, οικονομικές αποφάσεις ενώ αντίθετα, σε αποφάσεις που αφορούν την ανατροφή των παιδιών του, να αποτυγχάνει πλήρως.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έχεις δίκιο, και ίσως είναι δικό μου σφάλμα που προσπαθώντας να μην γίνει το ποστ σεντόνι, παρέλειψα το παρακάτω κείμενο που εξηγεί του πως γίνεται η τοποθέτηση των ατόμων στον πρώτο πίνακα.

      Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ενεργούν με συνέπεια. Υπό ορισμένες συνθήκες, ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ενεργεί έξυπνα και κάτω από διαφορετικές συνθήκες το ίδιο πρόσωπο θα ενεργήσει σαν φουκαράς. Η μόνη σημαντική εξαίρεση στον κανόνα εκπροσωπείται από τους ηλίθιους ανθρώπους που παρουσιάζουν συνήθως μια ισχυρή ροπή προς την τέλεια συνέπεια σε όλους τους τομείς των ανθρώπινων προσπαθειών.
      Από τα παραπάνω αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να τοποθετήσουμε στο βασικό διάγραμμα μόνο τα ηλίθια άτομα. Μπορούμε να υπολογίσουμε για κάθε άτομο μια σταθμισμένη μέση θέση του στο επίπεδο του σχήματος 1 εντελώς ανεξάρτητα από το βαθμό του σε ασυνέπεια. Ένας φουκαράς μπορεί περιστασιακά να συμπεριφέρονται έξυπνα και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να δράσει και ως ληστής . Αλλά δεδομένου ότι το εν λόγω πρόσωπο είναι ουσιαστικά φουκαράς οι περισσότερες ενέργειες του θα έχουν τα χαρακτηριστικά του φουκαρά. Έτσι, η συνολική σταθμισμένη μέση θέση όλων των ενεργειών των εν λόγω ατόμου θα τον τοποθετήσει στο τεταρτημόριο Η στο βασικό γράφημα.

      Διαγραφή
  2. Αθεόφοβε, ξεκίνησα να γράφω απάντηση αλλά μου βγήκε κάπως εκτενής, οπότε τνη έκανα ανάρτηση και συνοψίζεται στο εξής:
    "...ανεξάρτητα από την πραγματική φύση της εξυπνάδας ή της χαζομάρας, αυτό που έχει σημασία δεν είναι αν ο άνθρωπος που βρίσκεται μπροστά μας είναι έξυπνος ή χαζός αλλά ο τρόπος με τον οποίον θα συνδιαλλαγούμε με αυτόν..."

    ή αν έχεις όρεξη, πήγαινε στο καζάνι, το καινούριο, όχι σto παλιό.

    (πρώην αθηνόβιο, νυν blue athina)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νομίζω πως η απάντηση στον glam καλύπτει το σχόλιο σου.
      Και για όσους ψάχνουν και δεν βρίσκουν το πρώην αθηνόβιο, νυν blue athina το λινκ του είναι εδώ

      Διαγραφή
  3. Είμαι ενθουσιαζμένος! Μην πω και σχεδόν συγκινημένος!
    Διότι δίχως να γνώριζα καν τα ανωτέρω πονήματα, έχω καταλήξει σε σχεδόν ίδια συμπεράσματα, εξου και το απόφθεγμά μου ότι δεν ζουν ανάμεσά μας, αλλά εμείς ζούμε ανάμεσά τους. Είναι κυριολεκτικώς αμέτρητοι! Όσον αφορά το αν κάποιος μπορεί να κρίνει σε ποιαν κατηγορία ανήκει, μπορώ αβίαστα να πω ότι υπάρχουν δύο περιπτώσεις: αν είσαι ηλίθιος δεν μπορείς να το καταλάβεις διότι αν μπορούσες δεν θα ήσουν ηλίθιος. Άρα πως θα ξέρεις αν όντως είσαι ή δεν είσαι; Πολύ απλό: Ακολουθείς ένα απλό παράδειγμα της καθημερινότητας και προσπαθείς να το εξηγήσεις με απλούς λογικούς τρόπους. Είναι σχεδόν σαν τον έλεγχο για το εγκεφαλικό, όπου λένε στον παθόντα να πει μια πολύ απλή λογική πρόταση όπως "έξω είναι μια ηλιόλουστη μέρα".
    Απλό παράδειγμα: διαβάζεις Λιάκουρα. Τον πιστεύεις; Ναι; Άρα είσαι ηλίθιος. Απλούστατο! Ειλικρινά δεν υπάρχει λόγος να το κάνουμε πολύπλοκο το ζήτημα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ενα παρόμοιο βιβλίο, οχι όμως τόσο αναλυτικό, κυρίως χιουμοριστικό, είναι και το εγχειρίδιο της βλακείας, του Χαριτάτου. Στην κατηγορία των ηλιθίων, άνετα μπορούμε να κατατάξουμε τον ΓΑΠ, ο ορισμός του ηλίθου με τα μέτρα του βιβλίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Βέβαια το Εγχειρίδιο Βλακείας είναι του Διονύση Χαριτόπουλου και όχι Χαριτάτου.
      Υπάρχουν επίσης το βιβλίο του Θόδωρου Καρζή-Η Βλακεία ως παράγων του ανθρώπινου βίου και το βιβλίο Ιερές Βλακείες του Στέλιου Κανάκη που ασχολείται με όλα όσα είναι ευεπίφορο να χάψει το χριστεπώνυμο πλήθος.

      Διαγραφή
  5. Χαριτάτου έγραψα; λίγη κατανόηση φίλε μου, τώρα με την κρίση την πέσαμε στα ληγμένα, που να βρεθούν λεφτά για κανονικά. Αυτό του Κανάκη δεν το ήξερα, είναι καλό;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν το έχω ακόμα διαβάσει εκτός από μερικά αποσπάσματα του, αλλά φαίνεται καλό.

      Διαγραφή
  6. ΛΑΜΠΡΟ, ηλίθιος ο ΓΑΠ;
    http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=507612

    Δυο ηγέτες υπάρχουν στον πλανήτη, αυτός και ο Ομπάμα. Άσε που ο Ομπάμα δεν είναι και global thinker.
    Αμ πως!
    http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/11/29/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,43

    Χρήστος Μπότσιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Μ΄έβαλες να δώ το βήμα απο περιέργια και λερώθηκα ψυχικά, τέλος πάντων χαλάλι σου. Ξέρεις, πέρα απο το αστείο του πράγματος με τον Άβερελ ΓΑΠ, εγώ στην αρχή ήθελα να γράψω αντι για ΓΑΠ, ο Ελληνικός λαός, μια και έχω αυτη την άποψη 32 χρόνια τώρα, (είμαι 52 πλέον) αλλα είπα να μη προκαλέσω. Διαβάζοντας αρκετά σχόλια κάτω απο το άρθρο, πείστηκα οτι ο Ελληνικός λαός, είναι ο ορισμός του ηλίθιου. Κάποιος μάλιστα έγραψε, οτι είναι ο μόνος "πολιτικός" που τα έχωσε κατάμουτρα και μέσα στην έδρα τους, στους αμερικάνους συντηρητικούς, ποιός Τσέ και παπαριές, ΓΑΠ και τα μυαλά στα κάγκελα.
    Κάνω και μια (δυσοίωνη) πρόβλεψη, μια και ο εχθρός του χειρότερου, είναι το ακόμα χειρότερο, και έχοντας εμπιστοσύνη, στο αλάθητο ηλίθιο κριτήριο του Ελληνικού λαού, Ο ΓΑΠ, ΞΑΝΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο Σόλων είπε στον Κροίσο μια από τις σοφότερες φράσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας με το «μηδένα πρό του τέλους μακάριζε»
      Αν οποιοσδήποτε έλεγε την εποχή της αποστασίας πως ο Μητσοτάκης θα γινόταν κάποτε στην Ελλάδα πρωθυπουργός θα συγκέντρωνε τον καγχασμό όλων και θα τον κατέτασσαν στο S του πρώτου πίνακα!

      Διαγραφή
  8. Για τον ΓΑΠ δεν ξέρω αλλά υπάρχει και ο Αντρίκος.


    Χρήστος Μπότσιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Βλεπω, μια και μιλαμε για ηλιθιους, κανεις δεν εβγαλε αχνα για τη βλακεια του ελληνικου λαου τα τελευταια 2 χρονια... ολοι με το στομα ανοιχτο!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή