Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΥΤΑΡΧΙΚΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΥΣ

Ο Jean-Paul Fitoussi (19-8-1942 – 15-4- 2022) ήταν ένας διακεκριμένος Γάλλος οικονομολόγος και  κοινωνιολόγος.
Από το 1979 μέχρι το 1983, ήταν καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας, και το 1984 επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες. Ήταν επίσης καθηγητής οικονομικών στο Ινστιτούτο πολιτικών Επιστημών στο Παρίσι, όπου δίδαξε μέχρι το 1982.
Πριν λίγες ώρες είδα στο  Stamatis Zacharos, στο Nikos Drandakis και αλλού, να δημοσιεύεται το παρακάτω άρθρο του Jean-Paul Fitoussi  και να γίνεται αμέσως viral.
 Είναι από τα λίγα άρθρα που αναφέρουν την επίδραση που είχαν  ναζιστικά  ή κομουνιστικά καθεστώτα σε γνωστούς διανοούμενους που θεωρούσαν πως αλλαγές στα δημοκρατικά καθεστώτα μπορούν να γίνουν μόνο με την χρήση βίας.   
Για να δικαιολογήσουν δε την χρήση αυτή έχουν πει  παροιμιώδεις ανοησίες και τερατωδίες.

 "Τι θα γινόταν αν η κουλτούρα, η ευφυΐα και η εκπαίδευση δεν αποτελούσαν εγγυήσεις σοφίας, αλλά στην πραγματικότητα προδιέθεταν τον άνθρωπο στην πλάνη; Στην ΕΣΣΔ, οι κάτοχοι πανεπιστημιακού τίτλου ήταν δύο έως τρεις φορές πιθανότερο, σε σχέση με τους αποφοίτους λυκείου, να υποστηρίζουν το Κομμουνιστικό Κόμμα.
 Στην Καμπότζη, οι Ερυθροί Χμερ καθοδηγούνταν από οκτώ γαλλόφωνους διανοουμένους: πέντε δασκάλους, έναν πανεπιστημιακό καθηγητή, έναν δημόσιο υπάλληλο και έναν οικονομολόγο. Όλοι τους είχαν σπουδάσει στη Γαλλία τη δεκαετία του 1950, κυρίως στη Σορβόννη, όπου είχαν εμποτιστεί με τη σαρτρική σκέψη περί στράτευσης και αναγκαίας βίας.
Στη Δύση, πολλοί κορυφαίοι διανοούμενοι λειτούργησαν ως συνοδοιπόροι του σοβιετικού καθεστώτος: από τον Ζαν-Πολ Σαρτρ —«Ένα επαναστατικό καθεστώς πρέπει να απαλλάσσεται από τα άτομα που το απειλούν, και δεν βλέπω άλλο μέσο από τον θάνατο. Από τη φυλακή μπορεί κανείς πάντα να βγει»— έως τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος είπε για όσους εκτελέστηκαν στις Δίκες της Μόσχας: «Όσο πιο αθώοι είναι, τόσο περισσότερο αξίζουν να εκτελεστούν», ή τον Μπέρναρντ Σω: «Ο Στάλιν θα αποκατασταθεί από την υστεροφημία, όπως αποκαταστάθηκαν ο Βολταίρος και ο Τζορτζ Ουάσινγκτον».
Και ανάμεσά τους, ο Αλτουσέρ, ο Αραγκόν, ο Αντρέ Γκλικσμάν, ο Εντγκάρ Μορέν, ο Νόαμ Τσόμσκι…
Με την επιστροφή του από τον Ισπανικό Εμφύλιο, ο Τζορτζ Όργουελ δεν κατάφερε να δημοσιεύσει σε επιδραστικά περιοδικά την καταγραφή του για τις εκκαθαρίσεις, τα βασανιστήρια και τις εκτελέσεις που διέπραττε το Ισπανικό Κομμουνιστικό Κόμμα, εξαιτίας της σιωπηρής υποστήριξης της βρετανικής διανόησης προς τον κομμουνισμό.
 Για τους ίδιους λόγους, χρειάστηκε στη συνέχεια πολύ χρόνο για να βρει εκδότη για την αντιολοκληρωτική σάτιρά του, τη Φάρμα των Ζώων — ο ποιητής Τ.Σ. Έλιοτ μάλιστα επέπληξε τον Όργουελ επειδή δεν παρουσίαζε την «τροτσκιστική οπτική» με επαρκή συμπάθεια.
«Η βρετανική διανόηση», έγραψε ο Όργουελ στον πρόλογο του βιβλίου όταν αυτό τελικά εκδόθηκε, «έχει αναπτύξει μια εθνικιστική αφοσίωση προς την ΕΣΣΔ και, κατά βάθος, αισθάνεται ότι η αμφισβήτηση της σοφίας του Στάλιν αποτελεί ένα είδος βλασφημίας».
Όσο για τον ναζισμό, τον οποίο υποστήριξαν ο Μάρτιν Χάιντεγκερ ή ο Καρλ Σμιτ, αυτός προκάλεσε τον μεγαλύτερο ενθουσιασμό στους κόλπους της γερμανικής πνευματικής ελίτ.
«Κατά την άνοδό του», αφηγείται ο ιστορικός Πολ Τζόνσον, «ο Χίτλερ γνώριζε διαρκώς τη μεγαλύτερη επιτυχία στα πανεπιστήμια. Πάντοτε κατέγραφε υψηλές επιδόσεις μεταξύ δασκάλων και πανεπιστημιακών καθηγητών. Πολλοί διανοούμενοι έλκονταν από τα ανώτερα κλιμάκια του Ναζιστικού Κόμματος και συμμετείχαν στις μακάβριες υπερβολές των SS. Οι τέσσερις ομάδες Einsatzgruppen^⁎ είχαν εξαιρετικά υψηλό ποσοστό πανεπιστημιακών αποφοίτων μεταξύ των αξιωματικών τους.
 Ο Ότο Όλεντορφ, ο οποίος διοικούσε το Τάγμα “D” —και ο οποίος δολοφόνησε 33.721 Εβραίους μέσα σε δύο ημέρες— ήταν απόφοιτος τριών πανεπιστημίων και κάτοχος διδακτορικού στη νομική επιστήμη».
Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, η παρισινή διανόηση δεν διακρίθηκε για τη διορατικότητά της.
Ο Φιντέλ Κάστρο δέχθηκε επισκέψεις από την Ανιές Βαρντά —η οποία γύρισε μια προπαγανδιστική ταινία που τον συνέκρινε με τον Γκάρι Κούπερ—, από τον Σαρτρ —ο οποίος άντλησε από την επίσκεψη αυτή δεκαέξι εγκωμιαστικά άρθρα για τη France-Soir—, αλλά και από τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, η οποία περιέγραψε τον Κουβανό δικτάτορα ως έναν χαρισματικό και καλοπροαίρετο φιλάνθρωπο.
Η ντε Μποβουάρ, άλλωστε, δεν έκανε τότε την πρώτη της παραχώρηση στον ολοκληρωτισμό. Λίγα χρόνια νωρίτερα είχε ταξιδέψει στην Κίνα, για να δημοσιεύσει, με την επιστροφή της, ένα βιβλίο πεντακοσίων σελίδων που εξυμνούσε τον μαοϊσμό. «Το πρόγραμμα που εφαρμόζει το καθεστώς», ανέλυε, «είναι εκείνο που θα είχε υιοθετήσει κάθε σύγχρονη και φωτισμένη κυβέρνηση που ενδιαφέρεται για την πρόοδο της χώρας της». Στην Κίνα, έγραφε, «η ελευθερία είναι μια πολύ συγκεκριμένη πραγματικότητα». Η φιλόσοφος αγανακτούσε με τον μύθο που διέδιδε ο «αστικός Τύπος», σύμφωνα με τον οποίο η χώρα ήταν δικτατορία.
«Η επίσημη λειτουργία του Μάο συνεπάγεται μόνο μάλλον περιορισμένες εξουσίες. Ωστόσο, το προσωπικό κύρος του Μάο, οι αρετές του, η ικανότητά του, του εξασφαλίζουν έναν κυρίαρχο ρόλο· ιδίως επειδή, από το 1927, είναι ο αδιαμφισβήτητος ειδικός στα αγροτικά ζητήματα. Όμως η εξουσία που ασκεί δεν είναι περισσότερο δικτατορική από εκείνη που κατείχε, για παράδειγμα, ένας Ρούζβελτ. Το Σύνταγμα της Νέας Κίνας καθιστά αδύνατη τη συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια ενός και μόνο ανθρώπου: η χώρα διοικείται από μια ομάδα, τα μέλη της οποίας είναι ενωμένα από έναν μακρύ κοινό αγώνα και από στενή συντροφικότητα».
Η ντε Μποβουάρ επαινούσε «την αμίμητη φυσικότητα» του Μεγάλου Τιμονιέρη, «που ίσως πηγάζει από τις βαθιές αγροτικές του ρίζες —και από τη γαλήνια σεμνότητα ενός ανθρώπου τόσο στρατευμένου μέσα στον κόσμο, ώστε να μη νοιάζεται για την εικόνα του». Και επέμενε: «Δυνατό ή λεπταίσθητο, το πρόσωπό του φανερώνει μια εξαιρετική προσωπικότητα. Δεν σαγηνεύει απλώς· εμπνέει ένα σπάνιο συναίσθημα: σεβασμό». Όπως όλοι γνωρίζουμε, ο Μάο υπήρξε υπεύθυνος για 40 έως 80 εκατομμύρια θανάτους, γεγονός που αναμφίβολα τον καθιστά τον μεγαλύτερο μαζικό εγκληματία στην ανθρώπινη ιστορία.
Δύο δεκαετίες αργότερα, ο Σαρτρ χαιρέτισε την Ιρανική Ισλαμική Επανάσταση, όπως και ο Μισέλ Φουκώ, ο οποίος περιέγραψε με κάποια αφέλεια την προοδευτική πολιτική που πίστευε ότι θα ακολουθούσε το καθεστώς των μουλάδων:
«Με τον όρο “ισλαμική κυβέρνηση”, κανείς στο Ιράν δεν εννοεί ένα πολιτικό καθεστώς στο οποίο ο κλήρος θα διαδραματίζει ηγετικό ή εποπτικό ρόλο. […] Μπορεί κανείς να βρει στο Κοράνι γενικές κατευθύνσεις: το Ισλάμ αποδίδει αξία στην εργασία· κανείς δεν μπορεί να στερηθεί τους καρπούς του μόχθου του· ό,τι πρέπει να ανήκει σε όλους —το νερό, το υπέδαφος— δεν πρέπει να ιδιοποιείται από κανέναν. Οι ελευθερίες θα γίνονται σεβαστές στο μέτρο που η άσκησή τους δεν βλάπτει τους άλλους· οι μειονότητες θα προστατεύονται και θα είναι ελεύθερες να ζουν όπως επιθυμούν, υπό την προϋπόθεση ότι δεν βλάπτουν την πλειοψηφία· ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα δεν θα υπάρχει ανισότητα δικαιωμάτων, αλλά διαφορά, αφού υπάρχει διαφορά φύσης. Ως προς την πολιτική, οι αποφάσεις θα λαμβάνονται από την πλειοψηφία, οι ηγέτες θα λογοδοτούν στον λαό, και ο καθένας, όπως προβλέπεται στο Κοράνι, θα μπορεί να σηκώνεται και να απαιτεί λογοδοσία από όσους κυβερνούν».
Αν η υστεροφημία δεν στάθηκε ευνοϊκή απέναντι σε μερικούς από τους μεγάλους στοχαστές του περασμένου αιώνα, ποιος ξέρει τι μοίρα επιφυλάσσει για τους δικούς μας;"
 
^⁎Τα Einsatzgruppen (σε ελεύθερη μετάφραση: «Τάγματα Επιχειρήσεων», γνωστά ιστορικά ως Τάγματα Θανάτου) ήταν παραστρατιωτικές κινητές μονάδες εξόντωσης της ναζιστικής Γερμανίας, οι οποίες έδρασαν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Υπάγονταν απευθείας στα SS και στο Κεντρικό Γραφείο Ασφάλειας του Ράιχ (RSHA) υπό την καθοδήγηση των Χάινριχ Χίμλερ και Ράινχαρντ Χάιντριχ. Ο κύριος σκοπός τους ήταν η συστηματική μαζική δολοφονία αμάχων —κυρίως Εβραίων, Ρομά, κομμουνιστών και μελών της πολωνικής ελίτ— στα κατεχόμενα εδάφη της Ανατολικής Ευρώπης.
 
Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση.

---