ΣΤ΄ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΟΣ

Η Αλικαρνασσός, ονομάζεται σήμερα  Μπόντρουμ, παραφθορά του ονόματος  Petronium που είναι το Κάστρο του Αγίου Πέτρου που δεσπόζει στην πόλη. Είναι μια όμορφη μικρή παραθαλάσσια πόλη ψαράδων που επιβλέπει την είσοδο του κόλπου Γκιόκοβα. Σήμερα έχει αναπτυχθεί τουριστικά καθώς σε αυτήν υπήρχε ένα από τα 7 θαύματα του κόσμου, το Μαυσωλείο, που ήταν ο τάφος του Μαυσώλου σατράπη της Καρίας. Έκτοτε οι μεγαλειώδεις τάφοι ονομάζονται μαυσωλεία.

Το μεγαλοπρεπές αυτό κτίσμα είχε ύψος  45 μέτρα και ήταν λευκό. Το είχαν σχεδιάσει οι Έλληνες αρχιτέκτονες  Σάτυρος και Πύθιος και άλλοι  τέσσερις Έλληνες γλύπτες το φιλοτέχνησαν.
Η κατασκευή του οφείλεται στην αδελφή και σύζυγό του Αρτεμισία Β΄της Καρίας η οποία μετά το 353πΧ πήρε και την εξουσία.  
Το Μαυσωλείο υπήρχε για 16 αιώνες μέχρι που το μεγαλύτερο του μέρος καταστράφηκε από σεισμό τον 13 αιώνα αλλά η ολοκληρωτική του καταστροφή έγινε το 1522μΧ όταν το κατεδάφισαν οι Ιωαννίτες ιππότες, που χρειάζονταν δομικά υλικά για το κάστρο του Αγίου Πέτρου και κονιορτοποίησαν τα γλυπτά του για να τα κάνουν ασβέστη, κάτι που δυστυχώς είχε γίνει στο παρελθόν και στην Δήλο.

Σε πιάνει θλίψη όταν επισκέπτεσαι τον χώρο που ήταν το μαυσωλείο στον οποίο υπάρχουν μόνο μερικοί σκόρπιοι σπόνδυλοι από αυλακωτούς κίονες και λαξευμένες πέτρες.

 

Το Κάστρο του Μπόντρουμ χτίστηκε από το 1402 και μετά, από τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη  ως κάστρο του Αγίου Πέτρου.
Οι 4 πύργοι που έχει ονομάζονται  αγγλικός, γαλλικός, γερμανικός και ιταλικός από τα έθνη που ήταν υπεύθυνα για την κατασκευή τους. Οι ιππότες είχαν τοποθετήσει πάνω από τις πύλες και στους τοίχους εκατοντάδες ζωγραφισμένα οικόσημα και σκαλιστά ανάγλυφα.

Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε μεν τον 15 αιώνα αλλά το 1523 το κατέλαβαν οι Οθωμανοί. Το παρεκκλήσι του κάστρου  μετατράπηκε σε τζαμί και βέβαια προστέθηκε και ένας μιναρές. Το 1895 το κάστρο έγινε φυλακή.

 

Μέσα στο κάστρο υπάρχει ένας κήπος που περιλαμβάνει σχεδόν κάθε φυτό και δέντρο της περιοχής της Μεσογείου.
Το 1962 το κάστρο έγινε μουσείο Υποβρύχιας αρχαιολογίας για τις στεγάσει τα ευρήματα από  αρχαία  ναυάγια  στο Αιγαίο.

Το 2016 εγγράφηκε στον προσωρινό κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Τουρκία.

Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση.

ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ

Α-ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ 

Β-ΠΕΡΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΛΙΓΑ ΤΙΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΣΑΤΑΝΑ! 

Γ΄ ΑΦΡΟΔΙΣΙΑΣ

Δ΄ ΙΕΡΑΠΟΛΙΣ (Pamukkale)

Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ α΄ μέρος

Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ β΄ μέρος

 

ΕΙΝΑΙ Η ΧΩΡΑ ΜΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΙΜΗ;

Το ρητορικό αυτό ερώτημα τέθηκε όταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος είπε σε συνέντευξη του ότι :Το μεγάλο μας πρόβλημα είναι ότι η χώρα έχει καταστεί μη διακυβερνήσιμη» και το επανέλαβε στην εκδήλωση του Κύκλου ιδεών υπό τον τίτλο «Το αδιέξοδο της χώρας που αποτυπώνουν οι δημοσκοπήσεις»,  ότι “υπάρχει το φαινόμενο της μη διακυβερνήσιμης χώρας”  

Χθες τέλος (28/12/25), σε συνέντευξη του στην Δήμητρα Κρουστάλλη στο ΒΗΜΑ επανέλαβε ότι:

Το ζήτημα της διακυβερνησιμότητας προηγείται όλων των θεσμικών ζητημάτων. Η χώρα είναι μη διακυβερνήσιμη όχι γιατί δεν έχει νόμιμη κυβέρνηση ή γιατί δεν μπορεί να αποκτήσει μετά τις εκλογές μια άλλη νόμιμη κυβέρνηση, που όλα δείχνουν ότι δεν θα είναι μονοκομματική αλλά συνεργασίας.Η χώρα είναι μη διακυβερνήσιμη γιατί το πολιτικό σύστημα, η κοινωνία των πολιτών, οι παραγωγικές δυνάμεις, οι διανοούμενοι αδυνατούν να οργανώσουν έναν εθνικό διάλογο που θα οδηγήσει σε επικαιροποίηση της εθνικής στρατηγικής και σε ανασύσταση του κοινωνικού συμβολαίου που διερράγη την περίοδο της κρίσης και δεν ανανεώθηκε μετά τη λεγόμενη επιστροφή στην κανονικότητα.

 

Η Κατερίνα Παναγοπούλου θεωρεί ότι οι λόγοι που έχουν δημιουργήσει αυτό το ερωτημα είναι γιατί :
Το τελευταίο διάστημα, ένα νέο μέτωπο έχει αρχίσει να γιγαντώνεται. Το απαρτίζουν και πάλι άτομα με διαφορετικές κομματικές αφετηρίες, όμως έχει στόχο προσωποκεντρικό: «να πέσει ο Μητσοτάκης». Πολιτικοί που δεν ήθελαν ούτε να αντικρίσουν ο ένας τον άλλον, συναγελάζονται σε κοινές εκδηλώσεις, συνδιαλέγονται στο πλαίσιο δημόσιων συζητήσεων, συντάσσονται στις απόψεις τους ακόμα κι αν λίγα χρόνια πριν ήθελε ο ένας να βάλει τον άλλον φυλακή.
Συνομολογούν ότι επί Μητσοτάκη η δημοκρατία στην Ελλάδα βρίσκεται σε θεσμική κρίση, ότι απειλείται το κράτος δικαίου, ότι «η χώρα έχει καταστεί μη διακυβερνήσιμη». «Ευαίσθητοι» καλλιτέχνες, συγγενής θύματος των Τεμπών, πρώην πρωθυπουργοί, απογοητευμένοι πολιτευτές, πρώην αρχηγοί κομμάτων, φιλόδοξοι επόμενοι εμφανίζονται συνασπισμένοι σε ενιαίο μέτωπο που έχει έναν συγκεκριμένο στόχο: να πέσει ο Μητσοτάκης. Δύο ίσως είναι όμως τα βασικά ερωτήματα που προκύπτουν. Κατ’ αρχάς, ποιος θα ηγηθεί της προσπάθειας, διότι ο κατακερματισμός είναι αδύνατον να δημιουργήσει πολιτικούς συσχετισμούς ικανούς ώστε πράγματι «να πέσει ο Μητσοτάκης».
Και το δεύτερο, ποιο είναι το πολιτικό διακύβευμα. «Να πέσει ο Μητσοτάκης» για να γίνει τι; Σε αυτό κανείς προς το παρόν δεν δίνει απάντηση και ίσως γι’ αυτό παρά την όλο και πιο ηχηρή παρουσία του αντιμητσοτακικού μετώπου, ο Μητσοτάκης δείχνει να προηγείται στην εκτίμηση εκλογικού αποτελέσματος με 14-17 μονάδες, παρά την κυβερνητική κόπωση, τα λάθη, τις ολιγωρίες, τις υποθέσεις σκανδάλων. Στην πράξη το νεοσυσταθέν μέτωπο δείχνει μάλλον να ενδυναμώνει τον Μητσοτάκη, υπενθυμίζοντας ποια είναι η εναλλακτική.
 

Η Σώτη Τριανταφύλλου αναρωτιέται το ίδιο στο άρθρο της «Είμαστε μη κυβερνήσιμοι;» στο οποίο και επισημαίνει:
 Είμαστε μια μικρή χώρα, σχετικά ομοιογενής, μέλος μιας καλής λέσχης μεσαίων δυνάμεων, με ενάρετη εξωτερική πολιτική και δημοκρατική νομοθεσία. Και παρ’ όλ’ αυτά, δίνουμε λανθασμένη εντύπωση μη κυβερνησιμότητας.
Τι φταίει; Κατ’ αρχάς, η παράδοση του λαϊκισμού που ξεκίνησε το 1974 – ο «λαϊκισμός» του πρότερου αυταρχικού πελατειακού κράτους και των στρατιωτικών δικτατοριών δεν μετράει· ήταν διαφορετικής φύσεως. Επί μισόν αιώνα οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα διαπαιδαγωγούν έναν λαό που αρνείται πεισματικά να τηρήσει τους νόμους· μάλιστα, καθώς οι ίδιοι οι κυβερνώντες τούς παραβιάζουν ή τους παρακάμπτουν, η ανομία λειτουργεί ως πρόσχημα και ως παράδειγμα για τους πολίτες, που δεν είναι «πολίτες».
Η λαϊκιστική και οκνηρή τακτική των κυβερνήσεων έχει διαμορφώσει και στη συνέχεια ανεχθεί συστηματικούς καιροσκόπους, λουφαδόρους, φοροφυγάδες, εχθρούς του ίδιου τους του κράτους, της ίδιας τους της χώρας· βανδάλους και ασυνείδητους εκ των οποίων ένα μέρος αποσκοπεί στην ανατροπή του καθεστώτος («αντιστέκονται», «ξεσηκώνονται») και ένα άλλο μέρος βολεύεται με την ιδιότητα του λαμόγιου – μεταξύ αυτών των δύο παραλλαγών υπάρχει ώσμωση.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ως θεσμική, υποσχέθηκε ότι θα φρόντιζε για την τήρηση των νόμων σε όλους τους τομείς. Αυτό περίμεναν πολλοί από τους ψηφοφόρους της – όχι όλοι· όπως όλα τα κόμματα, η ΝΔ έχει το μερίδιό της από απατεώνες. Πάντως, ο άθλος της νομιμότητας απεδείχθη υπεράνω των δυνάμεών της. Έτσι, πολλά κυβερνητικά στελέχη δείχνουν στοργή στους παραβάτες (ιδιαίτερα όταν πρόκειται για δήθεν «ευάλωτες ομάδες»), φοβία έναντι του «οργισμένου λαού» και ασέβεια προς τους νόμους. Μολονότι η εγκληματικότητα, το τέντωμα των ορίων της νομιμότητας σε σημείο θραύσεως, χαρακτηρίζει πλείστες μαζικές και ατομικές εκδηλώσεις, λίγοι από τους εκλεγμένους επιδεικνύουν θάρρος. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει επιλέξει να διοικεί με βελούδινα γάντια, πασχίζοντας να κατευνάζει τα μονίμως εξημμένα πνεύματα.
Η αποτυχία της δεν εδράζεται σε επιμέρους τομείς – όπου έχει επιτύχει πολλά, ελαφρώς αφανή – αλλά στο γενικότερο ύφος της εξουσίας: είναι λαϊκιστική υπό την έννοια ότι θωπεύει τις συντεχνίες, αποφεύγει τις συγκρούσεις, παραβλέπει τους νόμους ώστε να μη δυσαρεστήσει κανέναν και συνεχίζει κουτσά – στραβά με παλιούς μηχανισμούς διαβρωμένους από φαύλες συνήθειες. Παραλλήλως, κολακεύει τους Έλληνες για τη δήθεν λαϊκή τους σοφία, για τους «αγώνες» και για τις «αγωνίες» τους.
Κάθε στιγμή, στην Ελλάδα παρανομούν πλήθος δημοσίων προσώπων και λειτουργών. Πολλές από τις ασχημίες που συμβαίνουν στη Βουλή, στον στρατό, στα σχολεία, στα ΑΕΙ, στον συνδικαλισμό, στους δρόμους, είναι παράνομες – αλλά ουδείς επικαλείται τον νόμο: για παράδειγμα, τα μπλόκα των αγροτών δεν εντάσσονται στο δικαίωμα συνάθροισης· παραβιάζουν τα άρθρο 292 και 189 του Ποινικού Κώδικα και άλλες διατάξεις (Ν. 4703/2020, ΚΟΚ: Ν. 2696/1999). Αλλά, θα συμφωνήσουμε όλοι (εκτός από τους αριστερούς που πιστεύουν στη λογοδοσία αποκλειστικά και μόνο των «καπιταλιστών» και των «δεξιών»), ότι στη χώρα μας επικρατεί «ατιμωρησία»· η λέξη έχει καταντήσει μπανάλ. Δεν έχουμε γνώση των νόμων, ούτε διδασκόμαστε νομιμοφροσύνη: στο σχολείο οι συνδικαλιστές της ΟΛΜΕ μαθαίνουν τα παιδιά να περιφρονούν τη δημοκρατία και το νομικό σύστημα· στην οικογένεια ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν. Όχι μόνον εξαιτίας της πεποίθησης ότι κανείς δεν θα τιμωρηθεί αλλά και διότι η παραβίαση των νόμων ισοδυναμεί με μαγκιά.
Οι κακοί πολίτες συνδυάζονται με τους ευθυνόφοβους κυβερνώντες, που δεν καταφέρνουν να λύσουν ούτε το πρόβλημα της βραδύτητας της Δικαιοσύνης, το οποίο επιδεινώνει την ήδη αντιπολιτική συμπεριφορά και παράγει ατιμωρησία μέσω παραγραφών αδικημάτων και γενικευμένης καταπόνησης. Ένας άριστος υπουργός Δικαιοσύνης (με τον οποίον έρχομαι να συμφωνήσω περί της κυβερνησιμότητας της χώρας μας) δεν αρκεί για να μαζέψει περιφερόμενους δολοφόνους και δράστες θανατηφόρων τροχαίων, βαρυποινίτες και ισοβίτες που αποφυλακίζονται μέσα σε λίγα χρόνια (το 40% των οποίων υποτροπιάζουν)· όσο για τους αναρχοφασιστομπαχαλάκηδες, τους καταστροφείς δημόσιας περιουσίας και τους μικροτρομοκράτες, κανείς δεν τους αγγίζει υπό τον φόβο ότι η μαμά τους θα οργανώσει συλλαλητήριο. Εξάλλου, γίνεται τέτοια κατάχρηση ποινών με αναστολή ώστε η δικαστική διαδικασία ακυρώνεται.
Εκτός του ότι έχουμε μπλέξει με ποικίλες μαφίες – μπροστά στις οποίες το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη φαίνεται πελαγωμένο – ο συνδικαλισμός έχει εισχωρήσει ακόμα και στον στρατό με αποτέλεσμα ευτράπελη στρατιωτική αριστεροσύνη.
Η παρανομία είναι τόσο διαδεδομένη – το δείχνει η δυσλειτουργία των σιδηροδρόμων, το πάρτι των αγροτικών επιδοτήσεων και οι άνθρωποι των σπηλαίων με τις Πόρσε – ώστε το κυνήγι των ενόχων χάνεται σ’ έναν κυκεώνα. Έχουμε πεισθεί ότι δεν υπάρχει ατομική ευθύνη, άρα, είτε φταίμε όλοι, είτε κανείς. Το πιο καθησυχαστικό είναι βεβαίως το «κανείς», οπότε επιρρίπτουμε τις ευθύνες σε κάποιο φάντασμα που ονομάζουμε Σύστημα. Εξυπακούεται ότι στον λαϊκισμό και στον αντισυστημισμό συμμετέχουν τα ΜΜΕ, που δίνουν βήμα σε ασυνάρτητα άτομα και ενισχύουν προκαταλήψεις, ανορθολογισμό και φανατισμό· η επονομαζόμενη κοινή λογική σπανίως ακούγεται.

Τέλος ο Στέφανος Κασιμάτης στο άρθρο του «Ένας σύγχρονος Σίσυφος» (ΒΗΜΑ 21/12/25) θεωρεί ότι οι απόψεις  περί «μη κυβερνησιμότητας του Ευάγγελου Βενιζέλου σχετίζονται με την αυτοπρόταση του για πρωθυπουργός, στην περίπτωση που δεν θα υπάρχει αυτοδυναμία μετά από αλλεπάλληλες εκλογές.
Και καταλήγει:
Ένα πράγμα μόνο φοβάμαι ότι ενδέχεται να έχει διαφύγει από τους υπολογισμούς του κυρίου Βενιζέλου. Η ανάλυσή του περί μη κυβερνησιμότητας δυστυχώς είναι βάσιμη και, πράγματι, είναι πολύ πιθανό η αυτοδυναμία να αποτελεί παρελθόν και οι κυβερνήσεις συνεργασίας να αποδειχθούν μονόδρομος .Στην περίπτωση αυτή όμως, για να μην αυταπατώμεθα, γνώμη για την καταλληλότητα του προσώπου που θα αναλάβει την πρωθυπουργία θα έχουν και οι Βρυξέλλες. Θα προτιμήσουν, λοιπόν, ένα πρόσωπο από το παρελθόν., που έχει τον καημό να τακτοποιήσει τους λογαριασμούς του με την Ιστορία, ή ένα νέο πρόσωπο, με όλα τα προσόντα για ευρωπαϊκό ρόλο και απαλλαγμένο από τα βάρη του παρελθόντος; Τον Κυριάκο Πιερρακάκη, ας πούμε, που εξελέγη πρόεδρος του Εurogroup.
 
Τα σχόλια  δημοσιεύονται μετά από έγκριση.
 

Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ β΄ μέρος

Συνέχεια από Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ α΄ μέρος

(10) H latrina (1^ος μΧ) ήταν η δημόσια τουαλέτα της πόλης με εισιτήριο και κατασκευάστηκε αρχικά ως μέρος των λουτρών της Σεβαστικής.
Στην ρωμαϊκή εποχή εκτός από το χέσιμο ήταν και ένα είδος καφενείου και κοινωνικής επαφής.
Οι μαρμάρινοι πάγκοι με τις 48 τρύπες βρίσκονται στις 3 πλευρές του δωματίου με στέγη επάνω ενώ το κέντρο του δωματίου ήταν ανοιχτό στον ουρανό και κάτω ήταν το impluvium μια γούρνα για το νερό της βροχής. Το χειμώνα οι τουαλέτες διατηρούνταν θερμές από ένα υπόγειο σύστημα θέρμανσης που διοχέτευε ατμό από τα Λουτρά
Το κτίριο κατασκευάστηκε πάνω σε ένα κανάλι με συνεχή  ροή νερού
Στους χρήστες έδιναν ξυλάκια με ένα σφουγγάρι  για να καθαρίζονται μετά τη χρήση των τουαλετών. Τα σφουγγάρια φυλάσσονταν σε ξύδι για υγιεινή και στη συνέχεια πλένονταν στο γλυκό νερό που έτρεχε στις αποχετεύσεις μπροστά από τις τουαλέτες πριν από τη χρήση.
Η οδός των Κουρητών καταλήγει σε ένα πλάτωμα στο οποίο βρίσκεται η βιβλιοθήκη του Κέλσου, η Πύλη του Μαζέα και του Μυθριδάτη  και η Μαρμάρινη οδός.
 

Η Πύλη του Αδριανού βρίσκεται στην Τρίοδο, η οποία αποτελεί διασταύρωση τριών κύριων δρόμων. Αυτή περιλαμβάνει το δυτικό άκρο της οδού των Κουρητών και το νότιο άκρο της Μαρμάρινης Οδού. Πιθανότατα χτίστηκε γύρω στο 117 μ.Χ. Η πύλη δεν είχε καμία πραγματική σχέση με τον Αδριανό, ο οποίος επισκέφθηκε την Έφεσο το 130 μ.Χ., εκτός από το παρόμοιο στυλ της με την Πύλη του Αδριανού στην Αθήνα. Είχε μια φαρδιά κεντρική αψίδα που πλαισιωνόταν από δύο στενότερες εισόδους. Κατέρρευσε γύρω στα τέλη του 3ου ή στις αρχές του 4ου αιώνα και ξαναχτίστηκε τον 4ο ή τον 5ο αιώνα.

(4) Το πιο γνωστό κτήριο της Εφέσου είναι η βιβλιοθήκη του Κέλσου. Ο Ιούλιος Κέλσος Πτολεμαίος ήταν Ρωμαίος κυβερνήτης της Μικράς Ασίας τον 2ο αιώνα μ.Χ. Η κατασκευή του κτιρίου ξεκίνησε το 110 μ.Χ. Η βιβλιοθήκη είναι ένα είδος μαυσωλείου που δωρήθηκε από τον γιο του - Ιούλιο Ακύλα Πτολεμαίο ο οποίος
θάφτηκε σε μια σαρκοφάγο κάτω από τη βιβλιοθήκη.
Έχει διώροφη πρόσοψη και το εσωτερικό της αποτελείται από ένα μεγάλο δωμάτιο με διαστάσεις από 10,90 έως 16,70 μέτρα.
 Τα χειρόγραφα φυλάσσονταν σε ράφια τοποθετημένα σε κόγχες στους τοίχους ενώ οι κύλινδροι στον επάνω όροφο.
Τα αγάλματα που κοσμούν την πρόσοψη της Βιβλιοθήκης του Κέλσου αντιπροσωπεύουν τις Τέσσερις Αρετές: Σοφία, Αρετή, Επιστήμη  και Έννοια (Σκέψη). Τα πρωτότυπα αγάλματα βρίσκονται τώρα στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης (Kunsthistorisches Museum) στη Βιέννη.
Το εσωτερικό της βιβλιοθήκης καταστράφηκε από πυρκαγιά, η οποία άφησε την πρόσοψη άθικτη.

(5) Η Πύλη του Μαζέα και του Μυθριδάτη  βρίσκεται δίπλα στη Βιβλιοθήκη του Κέλσου, χτίστηκε από δύο πρώην σκλάβους - τον Μαζέα και τον Μιθριδάτη - προς τιμήν του αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, ο οποίος τους είχε απελευθερώσει.
Η ακόμη ορατή επιγραφή, που βρίσκεται στο πάνω μέρος της πύλης, αφιερώνει το κτίριο στον Οκταβιανό Αύγουστο. Στην αρχαιότητα, αυτή η επιγραφή ήταν επενδυμένη με χάλκινα γράμματα.
Από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας υπάρχουν αρκετοί που κατουράνε όπου βρουν και θα έχετε δει σε μερικούς τοίχους που βρίσκονται σε άκτιστα οικόπεδα, να υπάρχουν ζωγραφισμένοι τεράστιοι σταυροί μπας και έτσι τους αποτρέψουν σεβόμενοι τον σταυρό . Έτσι και σε αυτή την πύλη υπάρχει επιγραφή που λέει: «Όποιος ουρήσει σε αυτό το μέρος θα καταδιωχθεί από το εκδικητικό πνεύμα της θεάς Εκάτης»!

(6) Ο Μαρμάρινος Δρόμος χρησίμευε ως πομπικός δρόμος στην αρχαία πόλη της Εφέσου και στην  διασταύρωση της Μαρμάρινης Οδού με την οδό του Λιμανιού βρίσκεται το Θέατρο της Εφέσου για το οποίο γράφω στο Β΄ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ- 3 ΙΕΡΑΠΟΛΙΣ, 4 ΕΦΕΣΟΣ .
Μια υστερορωμαϊκή κιονοστοιχία στην ανατολική πλευρά του δρόμου έχει διασωθεί μέχρι σήμερα. Στη δυτική πλευρά, διακρίνεται ένα βάθρο ύψους 1,70 μέτρων, που ανήκε στη δωρική στοά της Εμπορικής Αγοράς. 

Από την Πύλη του Μαζέα και του Μυθριδάτη περνάμε στην (3) Εμπορική Αγορά που είναι τετράγωνη με κάθε πλευρά 111μ.   Αυτή ιδρύθηκε κατά την Ελληνιστική εποχή (3ο πΧ)  και  περιβαλλόταν από στοές με κιονοστοιχίες,(στις φωτογραφίες η αγορά και η βόρεια και νότια πλευρά της)  οι οποίες ενισχύθηκαν σημαντικά κατά τη Ρωμαϊκή εποχή και έγινε διπλάσια σε μέγεθος.                                            Όλες οι κιονοστοιχίες ήταν διακοσμημένες με εκατοντάδες αγάλματα ρητόρων, φιλοσόφων, αθλητών και αξιωματούχων. 

(1)Η Οδός Λιμανιού, γνωστή και ως Αρκαδιανή, ήταν μια από τις μεγαλοπρεπείς  τελετουργικές λεωφόρους στην αρχαία Έφεσο, και εκτεινόταν περίπου 500 μέτρα μεταξύ του Θεάτρου της πόλης και του κάποτε ακμάζοντος λιμανιού της. Αρχικά κατασκευασμένη τον 1ο αιώνα π.Χ. κατά την Ελληνιστική περίοδο, αργότερα ανακατασκευάστηκε και διευρύνθηκε από τον Ανατολικό Ρωμαίο Αυτοκράτορα Αρκάδιο τον 5ο αιώνα μ.Χ., εξ ου και Αρκαδιανή. Αυτή η οδός χρησίμευε ως η μεγάλη είσοδος στην πόλη για τους αξιωματούχους και τους εμπόρους που έφταναν δια θαλάσσης.
Σε κάθε άκρο της Αρκαδιανής υπήρχαν μνημειώδεις πύλες με 3 τόξα όπως οι  ρωμαϊκές  αψίδες θριάμβου. Η πύλη κοντά στο Θέατρο δεν έχει διασωθεί. Πλάτους έντεκα μέτρων και πλαισιωμένη από δύο πεζόδρομους πλάτους πέντε μέτρων, ο δρόμος ήταν επενδυμένος με κορινθιακούς κίονες και πλακόστρωτους πεζόδρομους, κάτω από τους οποίους έτρεχαν κανάλια αποχέτευσης. Πίσω από τις στοές υπήρχαν σειρές καταστημάτων, και η βόρεια πλευρά διέθετε επίσης χώρους αφιερωμένους σε αθλητικές δραστηριότητες.
Σύμφωνα με αρχαίες φιλολογικές πηγές και επιγραφές που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών, η Αρκαδιανή φωτιζόταν από πενήντα λάμπες τη νύχτα, που έριχναν μια λάμψη τόσο έντονη που ανταγωνιζόταν το φως της ημέρας. 

Το ιερό της Αρτέμιδος βρίσκεται έξω από την αρχαία πόλη κοντά στον δρόμο που οδηγούσε στο λιμάνι και κοντά στην θάλασσα. Οι επιχωματώσεις του ποταμού Καΰστρου έχουν σήμερα ανεβάσει το έδαφος περίπου 5 μέτρα, ενώ έχουν διευρύνει την πεδιάδα, απομακρύνοντας την παραλία.
Το ιερό της Αρτέμιδος ήταν τόπος λατρείας ήδη από τους Προϊστορικούς χρόνους.
Ο ναός της αρχαϊκής περιόδου ήταν δίπτερος, δηλαδή στις τέσσερις πλευρές περιβαλλόταν από διπλή σειρά κιόνων, και με την αύξηση του πλάτους μειωνόταν η εντύπωση του υπερβολικού μήκους. Επρόκειτο για το μεγαλύτερο κτήριο του ελληνικού κόσμου και το πρώτο οικοδόμημα μνημειακών διαστάσεων που ήταν χτισμένο εξ ολοκλήρου από μάρμαρο
Σύμφωνα με τον Πλίνιο, ο ναός είχε διαστάσεις 66.6 x 125.8 μ. και συνολικά 127 κίονες.
Φαίνεται πως τελική χρονολογία ολοκλήρωσης του ναού ήταν το 460 π.Χ.
Το 356 π.Χ. –κατά την παράδοση, την ίδια νύχτα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος– ο ναός αυτός καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά, για την οποία υπεύθυνος ήταν κάποιος μανιακός με το όνομα Ηρόστρατος. Η πράξη του ερμηνεύτηκε από τον ίδιο ως απόπειρα να παραμείνει το όνομά του στην ιστορία και δυστυχώς το κατάφερε.
Οι Εφέσιοι αμέσως μετά ξεκίνησαν την οικοδόμηση ενός ακόμη ωραιότερου ναού, αρχιτέκτονας του οποίου αναφέρεται ο Δεινοκράτης (κατ’ άλλους Χειροκράτης) 
Τα βασικά νεότερα στοιχεία του ναού ήταν η προσθήκη μιας ακόμη σειράς κιόνων στις προσόψεις και η τοποθέτησή του πάνω σε κρηπίδα ύψους 2,68 μ. με περίπου 13 βαθμίδες. Η ανύψωση αυτή του ναού σε βάθρο ίσως αποσκοπούσε στην προστασία του οικοδομήματος από τις πλημμύρες του βαλτώδους εδάφους.
Ο ναός υπέστη καταστροφές από τους Γότθους το 263 μ.Χ. και η καταστροφή του ολοκληρώθηκε με την επικράτηση του χριστιανισμού. Ήδη από τότε ξεκίνησε πιθανόν η απομάκρυνση τμημάτων του ναού για την επαναχρησιμοποίησή τους ως οικοδομικό υλικό.

Ο Ναός της Άρτεμης σύμφωνα με τον Αντίπατρο τον Σιδώνιο, ήταν ένα από 7 Θαύματα του Κόσμου καθώς τα είχε επισκεφτεί όλα.
Τα άλλα 6 ήταν η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας, το Άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, το Μαυσωλείο της Αλικανασσού, ο Φάρος της Αλεξάνδρειας και ο Κολοσσός της Ρόδου.
Στην φωτογραφία μπορεί να δει κανείς το πόσο μεγαλύτερος ήταν από τον Παρθενώνα. 

Στην έξοδο του  αρχαιολογικού χώρου υπάρχουν μερικά καταστηματάκια για  τους τουρίστες και σε ένα από αυτά υπήρχε αυτή η άκρως πρωτότυπη πινακίδα! 

 Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση.

ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ

Α-ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ 

Β-ΠΕΡΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΛΙΓΑ ΤΙΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΣΑΤΑΝΑ! 

Γ΄ ΑΦΡΟΔΙΣΙΑΣ

Δ΄ ΙΕΡΑΠΟΛΙΣ (Pamukkale)

Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ α΄ μέρος

ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ

ΣΤ΄ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΟΣ

Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ α΄ μέρος

(Τα κόκκινα νούμερα στο κείμενο αντιστοιχούν στα νούμερα αυτού του σχεδίου)

Η Έφεσος βρίσκεται κοντά  στο Κουσάντασι και νότια της Σμύρνης, σε απόσταση 70 χλμ. Ο αρχαιολογικός της χώρος είναι ο πλέον πολυσύχναστος της Μικράς Ασίας, με περισσότερους από 2.500.000 επισκέπτες το χρόνο. Μεγάλο μέρος των μνημείων της πόλης έχει αναστηλωθεί.
Στο απόγειο της ακμής της, στις αρχές του 2ου αιώνα, η πόλη είχε 200.000 κατοίκους. Την εποχή αυτή αποκαλείται συχνά σε επιγραφές «πρώτη και μεγίστη μητρόπολις της Ασίας».

(28) Μπαίνοντας στον αρχαιολογικό χώρο αντικρύζουμε τα ερείπια των ιδιωτικών λουτρών Varius που  κατασκευάστηκαν τον 2ο μΧ αιώνα από τον σοφιστή  Flavius Damianus και διαθέτουν τα 3 κλασσικά για ρωμαϊκά λουτρά δωμάτια  frigidarium (με κρύο νερό ), atepidarium ( με ζεστό νερό) και caldarium (με καυτό νερό).

(27) Απέναντι είναι η Άνω αγορά της Εφέσου(1ος μΧ, διαστάσεων 160x73m) που ονομάζεται και Κρατική Αγορά, για να διακρίνεται από την Εμπορική Αγορά, που βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της πόλης. Η Άνω Αγορά χρησίμευε ως χώρος για επίσημες και δημόσιες συναντήσεις.
(26) Δεξιά είναι ο ναός της αιγυπτιακής θεάς Ίσιδας. Ο Ναός της Ίσιδας κατεδαφίστηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αυγούστου. Αντιπαθούσε έντονα τις αιγυπτιακές θεότητες επειδή του θύμιζαν τους πρώην αντιπάλους του - τον Μάρκο Αντώνιο και την αιγυπτιακή βασίλισσα Κλεοπάτρα.
(25) Κατηφορίζοντας την Ιερά οδό περνάμε από το Οντεόν για το οποία γράφω στο Β΄ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ- 3 ΙΕΡΑΠΟΛΙΣ, 4 ΕΦΕΣΟΣ  

(24) και δίπλα από αυτό βρίσκουμε το Πρυτανείο που ήταν η έδρα των ηγεμόνων της αυτόνομης πόλης της Εφέσου και ο τόπος όπου τελούνταν επίσημες γιορτές, δεξιώσεις και συμπόσια. Δίπλα του βρισκόταν ο ναός της Εστίας, όπου έκαιγε μια αιώνια φλόγα. Τα σωζόμενα θραύσματα του πρυτανείου χρονολογούνται από την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου. Ωστόσο, πιστεύεται ότι υπήρχε επίσημο κτίριο στην ίδια θέση από την ελληνιστική περίοδο, επειδή η μεταφορά του βωμού της αιώνιας φλόγας θα ήταν ένα πολύ δύσκολο έργο.

(23) Απέναντι από το Οντεον είναι η Κρήνη του Pollio (97μΧ) με αψίδα στην είσοδο, αφιερωμένη από την οικογένεια του  Sextillius Pollio, που ήταν κατασκευαστής του υδραγωγείου που έφερνε νερό δωρεάν σε όλες τις κρήνες και  τα σιντριβάνια της πόλης μέσω ενός διακλαδωμένου συστήματος σωλήνων από ψημένη πηλό.

(19) Ο ναός του Δομιτιανού (1ος μΧ) ήταν ο πρώτος ναός στην Έφεσο που χτίστηκε προς τιμήν του Ρωμαίου αυτοκράτορα αν και υποθέτουν ότι στην πραγματικότητα ανεγέρθηκε για τον αυτοκράτορα Τίτο.
 Τον Δομιτιανό, ο οποίος αυτοαποκαλούνταν «ηγεμόνας και θεός», τον θεωρούσαν την αρχαιότητα ως τυραννικό και ανίκανο αυτοκράτορα. Μπροστά από τον ναό είναι η πλατεία Δομιτιανού στην οποία βλέπουμε σκαλισμένο  ένα caduceus που ήταν σύμβολο του Ερμή και σήμερα της Ιατρικής και ίσως το κτήριο πίσω του να ήταν Νοσοκομείο. Απέναντι επίσης υπάρχει ένα ανάγλυφο της Νίκης. Χρησιμοποιήθηκε ως κιονόκρανο της Πύλης του Ηρακλή. Η θεά της νίκης απεικονίζεται με φτερά και κρατώντας ένα χρυσό φύλλο φοίνικα.

(18) Απέναντι υπάρχει το μνημείο του Mέμμιου (87μΧ) Ο Ρωμαίος γερουσιαστής Μέμμιος,  υπηρετούσε ως κυβερνήτης της ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας εκείνη την εποχή. Ήταν γιος του Ρωμαίου ποιητή Γάιου Μέμμιου και εγγονός του Σύλλα, ο οποίος θεωρούνταν μεγάλος ήρωας από τους Εφεσίους. Ο Σύλλας ήταν ο Ρωμαίος στρατηγός που απελευθέρωσε την Έφεσο από τον Μιθριδάτη ΣΤ΄ και το Βασίλειο του Πόντου κατά τη διάρκεια του Πρώτου Μιθριδατικού Πολέμου το 87 π.Χ.
Στο μνημείο διακρίνονται οι μορφές του πατέρα και του παππού του.

 

(17) Η πύλη του Ηρακλή (4ος ή 5ος μΧ) βρίσκεται στην οδό των Κουρητών και χωρίζει το επάνω μέρος της πόλης από το κέντρο της φτάνοντας στην Μαρμάρινη οδό. Δύο μνημειώδεις πυλώνες από το κτίσμα, φέρουν ανάγλυφα του Ηρακλή ύψους 2,63μ. Η Πύλη  περιόριζε την πρόσβαση στον δρόμο, εμποδίζοντας τη διέλευση οχημάτων.

(16) Από την πύλη του Ηρακλή αρχίζει η οδός των Κουρήτων που είναι μία από τις τρεις κύριες οδικές αρτηρίες της Εφέσου και οδηγεί στην Βιβλιοθήκη του Κέλσου . Το όνομά της προέρχεται από τους ιερείς που ονομάζονταν Κουρήτες, Κατά μήκος της οδού των Κουρήτων υπήρχαν κάποτε σιντριβάνια, αγάλματα και καταστήματα, αυτά δε που βρίσκονταν στη νότια πλευρά είχαν δύο ορόφους. Επειδή η Έφεσος μαστιζόταν συχνά από σεισμούς, τα κτίρια κατά μήκος της οδού των Κουρήτων υπέστησαν ζημιές και στη συνέχεια ανακαινίστηκαν. Μετά τον σεισμό του 4ου αιώνα μ.Χ., οι κίονες που κατέρρευσαν αντικαταστάθηκαν από άλλους, που συλλέχθηκαν από τις διάφορες περιοχές της πόλης. Έτσι η σύγχυση αρχιτεκτονικών ρυθμών είναι ορατή μέχρι σήμερα.

(15) Κατεβαίνοντας δεξιά μας βρίσκεται η κρήνη του  Τραϊανού (2^ος μΧ) η μια από τις 3 μεγαλοπρεπέστερες της πόλης. Είχε δύο δεξαμενές  και στην επάνω υπήρχε ένα κολοσσιαίο άγαλμα του αυτοκράτορα Τραϊανού, που στεκόταν στο κέντρο του κτιρίου, από το οποίο έρεε το νερό γεμίζοντας την δεξαμενή. Έχει διατηρηθεί η βάση του αγάλματος και ένα από τα πόδια. Το νερό από αυτήν κυλούσε σε χαμηλότερη και μικρότερη  από όπου το έπαιρναν οι κάτοικοι. 

(11) Στην ίδια πλευρά του δρόμου είναι τα λουτρά της Σεβαστικής  που είναι η καθισμένη γυναίκα  στο ακέφαλο άγαλμα. Ήταν μια χριστιανή που τον 4ο αιώνα ανακαίνισε τα λουτρά που υπήρχαν από τον 1ο  έως 2ο μΧ αιώνα τα οποία ήταν τα μεγαλύτερα της πόλης, και μέρος τους  ήταν (7) πορνείο. Το κύριο μέρος της τραπεζαρίας του πορνείου ήταν επενδυμένο με ψηφιδωτά. Το πορνείο είχε έξοδο και προς την μαρμάρινη οδό αλλά υπήρχε και υπόγεια διάβαση που το συνέδεε με την βιβλιοθήκη! Έτσι οι φιλομαθείς κάτοικοι της Εφέσου χωρίς να τους βλέπει κάποιο μάτι κοτσομπόλας ή και της συζύγου τους πήγαιναν  αθέατοι στο πορνείο για να συνεχίσουν ανενόχλητοι το διάβασμα τους!

Αλλά και για τους επισκέπτες της πόλης που δεν γνώριζαν που ήταν το πορνείο υπάρχει μια αρχαία διαφήμιση για το πορνείο σκαλισμένη κάτω στο μάρμαρο της Μαρμάρινης οδού. Σε αυτήν φαίνεται η πατούσα  ενός αριστερού ποδιού, μια καρδιά, μια γυναίκα, μια στρογγυλή τρύπα και το σχέδιο ενός κτηρίου. Όλα αυτά σημαίνουν  ότι το πορνείο βρισκόταν στην αριστερή πλευρά και όποιος είχε μικρότερο πόδι από αυτό το μέγεθος ήταν ανήλικος και του απαγορευόταν  η είσοδος στο σχεδιασμένο κτήριο της βιβλιοθήκης που ήταν απέναντι. Εάν είχες ένα νόμισμα στο μέγεθος της τρύπας μπορούσες  να αγοράσεις την καρδιά μιας γυναίκας!

(14) Από τα ομορφότερα και καλύτερα διατηρημένα κτήρια της οδού Κουρητών είναι ο κορινθιακού ρυθμού  ναός του Αδριανού (138μΧ) που είχε επισκεφτεί την πόλη από την Αθήνα το 128 μ.Χ. Η πρόσοψη του ναού έχει τέσσερις κορινθιακούς κίονες που στηρίζουν μια καμπύλη αψίδα, στη μέση της οποίας υπάρχει ένα ανάγλυφο της Τύχης, θεάς της νίκης. Το βάθρο με τις επιγραφές μπροστά από τον ναό αποτελεί τη βάση για τα αγάλματα των αυτοκρατόρων μεταξύ 293-305 μ.Χ., Διοκλητιανού, Μαξιμιανού, Κωνστάντιου Α΄ και Γαλέριου. Τα πρωτότυπα των αγαλμάτων δεν έχουν βρεθεί ακόμη. Ο ναός ήταν επίσης αφιερωμένος στην Άρτεμη και τον λαό της Εφέσου. 

(12) Καλά διατηρημένα ψηφιδωτά (5-6^ος μΧ) υπάρχουν σε τμήμα του πεζοδρόμιου απέναντι από τα λουτρά της Σεβαστικής και του ναού του Αδριανού.

Συνεχίζεται στο  Ε΄ ΕΦΕΣΟΣ β΄ μέρος

Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση.

ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ

Α-ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ 

Β-ΠΕΡΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΟΛΙΓΑ ΤΙΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΡΟΝΟ ΤΟΥ ΣΑΤΑΝΑ! 

Γ΄ ΑΦΡΟΔΙΣΙΑΣ

Δ΄ ΙΕΡΑΠΟΛΙΣ (Pamukkale)

ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ

ΣΤ΄ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΟΣ