ΤΑ ΚΑΠΑΚΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ β΄μέρος

Αλυσοδεμένος και με ράκη για ρούχα ξαναβρίσκεται στην Αθήνα ο Ανδρούτσος μόνο που αυτή την φορά αντί να τον δοξάζουν τον βρίζουν, τον καταριούνται και τον φτύνουν. Φυλακίζεται στον φράγκικο πύργο της Ακρόπολης* στα Προπύλαια.
Προσπαθούν δε με ξυλοδαρμούς, πείνα δίψα και αϋπνία να τον κάνουν να τους πει που έχει κρύψει τον θησαυρό του Αλή Πασά που πίστευαν  πως του τον  είχε εμπιστευτεί και ο οποίος βέβαια δεν βρέθηκε ποτέ.

Εν τω μεταξύ εισβάλει στην Πελοπόννησο ο Ιμπραήμ οπότε η κυβέρνηση προ της επερχόμενης πανωλεθρίας απελευθερώνει τον Κολοκοτρώνη και του αναθέτει την αρχιστρατηγία του Μοριά και διατάζει την μεταφορά του Ανδρούτσου στην Ακροκόρινθο για τον δικάσουν εκεί.

Η γενική αμνηστία των φυλακισμένων αγωνιστών είναι προ των πυλών οπότε ο Γκούρας στέλνει οργισμένος επιστολή στην κυβέρνηση λέγοντας: «Με βάλατε στον χορό να φάω τους φίλους μου, να κάνω οχτρούς και τώρα εσείς βιάζεστε να τους κάνετε πάλι φίλους. Θα σιγουράρω κι εγώ τη φαμίλια μου στην Ευρώπη και θα φυλάξω το κεφάλι μου, αφού θα ζήσουν ο Κολοκοτρώνης και οι άλλοι».

Ο Γκούρας προβλέποντας την βέβαιη οργή του Ανδρούτσου αν τον απελευθέρωναν στέλνει στον υποτακτικό του Μαμούρη σημείωμα στο οποίο γράφει «πούλα το λάδι πριν πέσει η τιμή»

Αυτή είναι στην ουσία  η εντολή δολοφονίας  του Ανδρούτσου.

Τα μεσάνυχτα 3 προς 4 Ιουλίου 1825  οι Ιωάννης Μαμούρης, Παπα-Κώστας Τζαμάλας ,  Μήτρος της Τριανταφυλλίνας και ο στρατιώτης Θεοχάρης από το Λιδωρίκι, δολοφονούν τον Ανδρούτσο αφού προηγουμένως  τον βασανίζουν  και του συνθλίβουν τους όρχεις με περιστροφή τους, πετάνε στην συνέχεια το πτώμα του από τον πύργο. Για να φανεί πως σκοτώθηκε καθώς  προσπαθούσε  να δραπετεύσει κρέμασαν ένα φθαρμένο σχοινί.

Όπως γράφει ο εχθρικά διακείμενος στον Οδυσσέα  Δ Σουρμελής: Ο εκτελεστής του θανάτου ήτο ιερεύς στρατιωτικός, όστις εξεδικήθη εναντίον αυτού, διά το προς τους ιερείς μίσος, καταδρομήν και κακά, πραχθέντα υπ' εκείνου.

Στην Εφημερίδα των Αθηνών δημοσιεύεται η επίσημη εκδοχή για τον θάνατο του:

Περί τας 5 ώρας της νυκτός κρεμιέται ο Οδυσσεύς από τα υψηλά του Φράγκικου Πύργου Κούλια της Ακρόπολης με τριχιαίς η οποία φαίνεται ότι ήταν από τα γαϊδούρια όπου ανέβαιναν εις το Κάστρον, παλαιαίς κατά  κακήν του τύχην αι τριχιαίς και αδύναταις.

Έτσι έχοντας ζωσμένην εις την μέσην του την μια τριχιά και προτού φτάσει εις τα μέσα του Πύργου, κατεβαίνοντας αυτή σπα και πίπτει ο άθλιος …θύμα ελεεινόν της κακοβουλίας και πανουργίας του ..

Μετά την εύρεση του πτώματος στο λιθόστρωτο έδαφος της Απτέρου Νίκης  καλούν γιατρό για στην έκθεση αυτοψίας.

Επειδή όμως η έκθεση αυτή δείχνει σημεία στραγγαλισμού την σχίζουν.

Η δεύτερη έκθεση, γραμμένη στα ιταλικά, συντάχτηκε απ΄τον ιταλό γιατρό Vitali υποπρόξενο του Βασιλείου της Νάπολης στην Αθήνα και μιλάει για θάνατο εκ πτώσεως.

Γράφει ο υποπρόξενος:

Είδα το πτώμα του Οδυσσέα και παρατήρησα κάταγμα του κροταφικού οστού…Το ύψος του πύργου Κούλια, απ΄τον οποίον κατεκρημνίσθη είναι 108 ποδών (33μέτρα). Τα δε θραύσματα του κροταφικού, προσβάλοντα τον εγκέφαλον, έφεραν, επέφεραν αυτοστιγμεί τον θάνατον άξιον εις κακούργον και προδότην (!!!)…

Μετά  73 χρόνια από το θάνατο του Οδυσσέα, στις 25 Δεκεμβρίου του 1898, δημοσιεύεται στην εφημερίδα «ΚΑΙΡΟΙ» η αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα της δολοφονίας του Οδυσσέα, του ταγματάρχη της Φάλαγγας  Κωνσταντίνου Καλατζή. Την αφήγηση είχε διασώσει ο δικηγόρος Σπ. Φόρτης ο οποίος θυμόταν καλώς πότε του την διηγήθηκε ο γέρων πλέον τότε Καλατζής:
Ήτο η Τρίτη των Χριστουγέννων του 1863 έτους ημέρα, ενθυμούμε καλώς την εποχήν την εσημείωσα διότι μοι επροξένησε βαθειά αύτη εντύπωσιν και φρίκην εξ όσων κατ’αυτήν ήκουσα και απεμνημόνευσα.

Τη επιμόνω  παρακλήσει του Φόρτη διηγήθηκε  ο Καλατζής:
…ακούστε πως συνέβη του στρατηγού ο θάνατος. Από καιρόν τον είχαν φυλακίσει εις την μεγάλην της Ακροπόλεως Κούλιαν. Του είχαν βάλει εις τα χέρια και τα πόδια σίδερα με μπάλαις  βαριαίς .Τροφήν δεν του έδιδαν τακτικά ούτε καλήν ούτε στρώμα. Όταν εγώ τον είδα εις την φυλακήν ήτο ανάλλαγος , λερωμένος κουρελιασμένος με ένα κοντοκάππι και με τον ιστορικόν του καλογηρόσκουφον λυγδωμένον από την λέραν.

Την νύκτα εκείνην οπού εχάθη εγώ ήμουν σκοπός εις την πόρτα της Κούλιας.

Οι 4 δολοφόνοι τον αντικατέστησαν στην σκοπιά και τον έστειλαν για ύπνο αλλά αυτός  υποπτευθείς απαίσια δια τον στρατηγόν κρύφτηκε και παρακολούθησε τα γενόμενα και άκουσε τον Οδυσσέα να τους λέει:

Ωρέ ξέρω καλά ποιος σας έστειλε σας εδώ και γιατί ήρθατε τέτοια ώρα εδώ μέσα. Δε  μ΄ λύνετε τόνα μου χέρι να σας δείξω ποιος είμαι και πως με λένε;Αυταίς εδώ τις σαπιοκοιλιαίες   δεν τις συνερίζομαι, μα εσύ μωρέ Γιάννη γιατί:

Εις ταύτα αμέσως , ως ενόησα  εκ της ταραχής η οποία ηκολούθησεν,επετέθησαν κατά του δεσμίου. Ήκουσα το βόγγημα, τους αναστεναγμούς  και το μούγκρισμα του λιονταριού εκείνου και η καρδιά μου εραγίζετο. Και μετά ταύτα σιωπή τέλεια..

Την επόμενη μέρα πήγε και είδε το πτώμα του νεκρού και δίνει την εξής περιγραφή:
«Το στόμα του ήταν καταματωμένον, το επάνω και κάτω χείλος του ήταν κομμένα σαν δαχτυλίδι στρογγυλά, σα να τα χτύπησε κανείς, να τα 'κοψε με το στόμα ντουφεκιού ή πιστόλας. Ο λαιμός του είχε μαυρίλαις και σημάδια από νύχια. Εστάλη ένας άλλος ιατρός να κάμη νεκροψίαν και έκθεσιν περί του θανάτου του. Εμαθα δε ότι επειδή επιστοποίησεν ότι ο θάνατος προήλθεν εκ βίας, διότι τα σημεία αυτής ήσαν φανερά, έσχισαν την έκθεσιν αυτού και έκαμαν άλλη διά της οποίας εβεβαιούτο ότι του στρατηγού ο θάνατος προήλθεν εκ πτώσεως αυτού από μέρους υψηλού»

Ο νεκρός Οδυσσέας τάφηκε σαν το σκυλί στο μικρό Ναό των Ασωμάτων στους πρόποδες της Ακροπόλεως και μετά από οκτώ χρόνια η γυναίκα του πραγματοποίησε εκταφή των οστών, τα οποία κατέθεσε σε κάποιον από τους ναούς της πόλης. 
Τελικά μετά 40 χρόνια από τον θάνατο του το 1865 το κράτος δικαίωσε τον Ανδρούτσο, όταν έγινε με μεγάλη επισημότητα και στρατιωτικές τιμές η μετακομιδή των οστών του στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, όπου σήμερα υπάρχει ο τάφος του, αφού προηγήθηκε νεκρώσιμη ακολουθία στην Μητρόπολη.

Στην εφημερίδα ΕΛΠΙΣ του Φεβρουαρίου 1865 μετά μια εβδομάδα διαβάζουμε:
Ο Κωλέττης ηθέλησε να άρη εκ του μέσου τον μόνον οπλαρχηγόν, τον μεγίστην εξασκούντα επί των Ρουμελιωτών επιρροήν, ήν ήθελε να έχη προνόμιον ο ίδιος. Αναμφισβητήτως ο Οδυσσεύς ήτο ο άνθρωπος όστις ηδύνατο να συγκεντρώσει εις τα χείρας του την εξουσίαν του,διότι οι στρατιωτικοί ηγέτες του παρεχώρουν τα πρωτεία, και να την μεταχειριστή προς όφελος της πατρίδος, ως την μετεχειρίσθη κατόπιν ο Καραϊσκάκης.Ο βίαιος αυτού θάνατος απήλλαξε τον Κωλέττην ισχυρού κατά της φιλοδοξίας του προσκόμματος, εστέρησεν όμως της πατρίδος ανδρός εμπειροπολέμου, ανδρείου και οξυδερκούς.

Στις 15 Ιουλίου 1967 ο στρατηγός Θρασύβουλος Τσακαλώτος, μετέφερε με πολεμικό σκάφος στην Πρέβεζα μεταλλικό κουτί με τα οστά του Οδυσσέα Ανδρούτσου από το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Τα οστά τοποθετήθηκαν στη βάση του αγάλματος που υπάρχει στην ομώνυμη πλατεία του, και του οποίου τα αποκαλυπτήρια έγιναν με μεγαλοπρεπή τελετή την ίδια ημέρα.

ΤΑ ΚΑΠΑΚΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ α΄μέρος.

*Ο Φράγκικος Πύργος στην Ακρόπολη κατεδαφίστηκε το 1874. Είχε τετράγωνο σχήμα. Τον Ανδρούτσο τον φυλάκισαν στο κάτω μέρος του πύργου της Ακρόπολης.

Μερικές αναρτήσεις μου σχετικές με την 25η Μαρτίου.

ΤΟ 1821, Ο ΝΙΚΟΣ ΔΗΜΟΥ, ΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ.

 Η ΠΑΡΑΧΑΡΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 25Η ΜΑΡΤΙΟΥ

ΕΙΧΕ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ; 

 Η 25 ΜΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΜΑΤΙ 

ΕΝΑ ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ, Ο ΠΑΛΑΙΩΝ, Ο ΠΑΤΡΩΝ ΚΑΙ Ο ΓΕΡΜΑΝΟΣ

Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΙ Η ΠΑΝΕΜΟΡΦΗ ΟΔΗΣΣΟΣ

Η ΜΥΚΟΝΟΣ ΚΑΙ Η ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ

Ο ΑΘΕΟΦΟΒΟΣ ΣΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ 5- Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ ΚΑΙ Η ΔΕΞΙΩΣΗ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ

H 25η ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ

ΤΑ ΚΑΠΑΚΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ α΄μέρος.

Πάντα κοντά στις εθνικές επετείους θυμάμαι πως ο εθνικός μας ποιητής μπορεί να έχει πει πως Το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές αλλά δυστυχώς ποτέ η πολιτεία δεν το ενστερνίστηκε.

Οι πλειονότητα των Ελλήνων διδάσκεται στο σχολείο την εξωραϊσμένη ιστορία για την Ελληνική Επανάσταση στην οποία εκθειάζονται οι ηρωικές πράξεις των αγωνιστών και αποσιωπούνται συνήθως όλες οι αρνητικές ή πλευρές της προσωπικότητας τους που δεν είναι αρεστές.

Έτσι πχ όλοι γνωρίζουν την μάχη στο χάνι της Γραβιάς στην οποία ο Ανδρούτσος με μόνο 118 άνδρες νίκησε το πολυάριθμο στρατό του Ομέρ Βρυώνη.

Αντίθετα αποσιωπάται συνήθως  πως  ο Οδυσσέας Ανδρούτσος φοίτησε από 13 ετών στη στρατιωτική σχολή του Αλή Πασά   κατάφερε να γίνει αρχηγός της προσωπικής φρουράς του και είχε γραφτεί στο τάγμα των αλεβιτών μπεκτασήδων στα Γιάννενα.

Οι μπεκτασήδες ανήκουν στο   Σούφι Ισλάμ  και έχουν παντρέψει στοιχεία του Χριστιανισμού με τον το Σιϊτισμό αλλά και το ορθόδοξο Ισλάμ (Σουνιτισμός).

Η θρησκευτική αυτή τοποθέτηση του απετέλεσε και κατηγορία εναντίον του από τους αντιπάλους του.

Όμως από το 1818 ο Ανδρούτσος είχε προσχωρήσει στην Φιλική Εταιρεία.

Όπως γράφει δε ο Κορδάτος «Τρεις κυρίως στρατιωτικές μορφές έβγαλε το Εικοσιένα: Τον Κολοκοτρώνη, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο και τον Γ. Καραϊσκάκη».

Μετά την μάχη της Γραβιάς, κατά τα τέλη του 1821 ανακηρύχτηκε από τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς, αρχιστράτηγος της ανατολικής Στερεάς γεγονός όμως που δεν απέτρεψε τον Ιωάννη Κωλέττη ,που τον ήξερε από την αυλή του Αλή, να τον κατηγορήσει για συνεργασία με τον εχθρό, με αποτέλεσμα να παραιτηθεί από το αξίωμα.

Η αυτοκαταστροφική, αλλά αξιόλογη Μαίρη Παπαγιαννίδου επεξηγεί σύντομα και με σαφήνεια τους λόγους που οι καλαμαράδες, όπως τους ονόμαζε ο Ανδρούτσος βρεθήκαν σε αντίθεση με τους αρματολούς:

Τον καιρό εκείνο στον ελλαδικό χώρο δεν είχαν διαφορές τόσο οι ανόμοιοι πληθυσμοί μεταξύ τους όσο οι αγράμματοι ντόπιοι με τους ξενόφερτους καλαμαράδες. Ένας πρίγκιπας του επιπέδου του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, με επαφές στην Πίζα και στον κύκλο του Σέλεϊ, κοινωνός της φιλελεύθερης ιδεολογίας, γνώστης 11 γλωσσών, δεν μπορούσε να συνεννοηθεί ούτε με τον σουλτάνο που μετά βίας μιλούσε την τουρκική γλώσσα ούτε με τους αρματολούς που έκαναν το εθνωφελές έργο να σώζουν από σφαγές και λεηλασίες τα χωριά της Ρούμελης, αφού όμως πρώτα είχαν συνάψει μυστικές συμφωνίες με τους Τούρκους, τα διαβόητα καπάκια.

Τα καπάκια ήταν οι μυστικές συμφωνίες των οπλαρχηγών της Ρούμελης με τους Τούρκους. Ήταν αποδεκτή πρακτική, γιατί όποιος έβαζε καπάκι ή ψευτο-κάπακο επέβαλε ανακωχή, έσωζε τους πληθυσμούς από τη σφαγή και τη λεηλασία και συνάμα κέρδιζε πολύτιμο χρόνο. Ωστόσο η έλευση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και η δυναμική εμπλοκή του στον ξεσηκωμό της Δυτικής Ελλάδας κατέστησε τα καπάκια πέτρα σκανδάλου και πανίσχυρο πολιτικό επιχείρημα· με πρόσχημα τις επαφές με τον εχθρό, ο φαναριώτης πολιτικός είχε την ευχέρεια να διαχωρίζει τους καπετάνιους σε «πατριώτες» και «προδότες» ανάλογα με την τροπή των πραγμάτων και τις ατομικές του επιδιώξεις.

Ο οικονομικός παραγκωνισμός του από το Εκτελεστικό ώστε να μην μπορεί να συγκροτήσει ισχυρό στρατό στην Στερεά και ο εμφύλιος στην Πελοπόννησο  οδήγησαν τον Ανδρούτσο τον Αύγουστο 1824  να έλθει σε επαφή με τους Τούρκους αρχηγούς για να βάλει ξανά καπάκια, μολονότι μόλις τον Απρίλιο, στη συνέλευση των Σαλώνων, είχε αποφασισθεί «κανένας στρατιωτικός να μην ημπορεί να βάλει τα λεγόμενα καπάκια».

Οι κακές του σχέσεις με την κυβέρνηση και ιδίως με τον Κωλέττη και η είδηση της σύλληψης του Κολοκοτρώνη  τον οδηγούν σε συμφωνία με τον Ομέρ πασά του Ευρίπου με τον όρο να του δώσουν την αρχηγία των επαρχιών της Εύβοιας, Ταλαντίου, Λιβαδιάς και Θήβας.

Σε επιστολή του  της 1-9-1824 στον Στάνχοπ στην Αγγλία ζητά από αυτόν να ασκηθεί πίεση στην κυβέρνηση, του αναφέρει δε ότι έγιναν 3 απόπειρες δολοφονίας του στο Ναύπλιο και του τονίζει ότι: «σας λέγω δε ότι προς ασφάλειαν της ζωής μας ως τελευταίον καταφύγιον δεν έχομε άλλο μέσον παρά να προσπέσωμεν εις το έλεος των Τούρκων, τόσο ημείς όσο και ο ατυχέστατος λαός της Ελλάδος, όστις φεύγων από τον ένα ζυγόν και βλέπων ότι θα πέση εις χειρότερον, προτιμά τον πρώτον από τον δεύτερον».

Σε γράμμα του δε στον Υψηλάντη  γράφει γι' αυτήν του την τακτική: «Να πληροφορήσεις τον κόσμον ότι εγώ κρατώ πάντα ανταπόκρισιν με τους Τούρκους με σκοπόν πατριωτικόν όπου με τούτον τον τρόπον να εμπορέσωμεν καμίαν φοράν να τους φέρομεν εις καμίαν τοποθεσίαν όπου να τους χάσωμεν. Αλλά ταύτα μου τα τερτίπια οι κοτζαμπασίδες και οι νέοι Γενεραλαίοι της μεγάλης επικράτειας της Ελλάδος τα λεν προδοσίες».

Όπως γράφει στις  Αναμνήσεις του ο γαμπρός (σύζυγος της αδελφής του) και συναγωνιστής του Εδουάρδ Τρελλώνη - Ο Οδυσσεύς πώποτε δεν επρόδοσεν, ήτον ο ειλικρινέστερος πατριώτης και ο στρατηγικώτερος ανήρ της ελληνικής επαναστάσεως... κατέφυγε εις τους Τούρκους, ίνα απειλήση την αχαλινώτως διώκουσαν αυτόν κυβέρνησιν και ίνα φέρη τον τουρκικόν στρατόν εις τας χείρας των Ελλήνων. Ητον γενικόν στρατήγημα των τε Ελλήνων και Τούρκων να προσποιώνται προδοσίαν, όπως ο εις παγιδεύση τον άλλον.

Με διάταγμα όμως της 20-2-1825  η κυβέρνηση θεωρεί:  πως ο αντιπατριώτης Οδυσσεύς συνεννοούμενος μετά των εχθρών της Πατρίδος κινείται και αυτός ήδη με σκοπόν να παραδώση εις τους εχθρούς τας ελευθέρας επαρχίας της Ανατολικής Ελλάδος.

Έτσι  με το διάταγμα αυτό διόρισε το παλιό πρωτοπαλίκαρό του Γιάννη Γκούρα αρχηγό της εκστρατείας στην ανατολική Ελλάδα και τον έστειλε να τον συλλάβει για να τον δικάσει. Σε αυτόν τελικά παραδόθηκε ο Ανδρούτσος, στις 7-4-1825 και με συνοδεία στάλθηκε στην Αθήνα έχοντας λάβει την υπόσχεση από τον υπαρχηγό του Γκούρα, τον Κριεζώτη, ότι όλα είναι «περασμένα ξεχασμένα»..  

Ο Ανδρούτσος είχε πάρει ψυχογιό τον Γιάννη Γκούρα και από βοσκό τον έκανε πρωτοπαλίκαρο, πρώτο καπετάνιο και τελικά υποφρούρχο στην Ακρόπολη όταν μετά την μάχη της Γραβιάς  στις 27 Αυγούστου 1822 η γερουσία του Αρείου Πάγου του ανέθεσε  τη Διοίκηση της Αθήνας και εισήλθε  έτσι ως θριαμβευτής Φρούραρχος στην Ακρόπολη. Τον συνόδευαν  εκτός από τον Γκούρα, ο Ιωάννης Μακρυγιάννης, ο Ιωάννης Μαμούρης, ο Κατσικογιάννης και 300 ένοπλοι επαναστάτες. Του είχε σώσει μάλιστα την ζωή όταν τον πήγαιναν για κρέμασμα στη Χαλκίδα. Τον αντάλλαξε τότε ο Ανδρούτσος με τον Μπας Αγά, αυλάρχη του πασά του Ευρίπου που τον είχε προηγουμένως απαγάγει.

Ο αχάριστος όμως Γκούρας ζώντας στην Αθήνα, μεγαλοπιάστηκε, συντάχτηκε με τους εχθρούς του Ανδρούτσου και όπως γράφει ο Μακρυγιάννης του είχε πει: «η Διοίκηση θέλει να με κάμη χιλίαρχον κι αρχηγόν της Λιβαδιάς εις το ποδάρι του Δυσσέα, φτάνει να σκοτώσω τον Δυσσέα».

Πράγμα που τελικά έκανε.

ΤΑ ΚΑΠΑΚΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ β΄μέρος

Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΦΘΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΣΙΚΑ ΤΟΥ ΓΕΙΤΟΝΑ

Ο Ανδρέας Συγγρός (1830-1899)  ήταν  τραπεζίτης, πολιτικός και εθνικός ευεργέτης. 

Έχει χαρακτηριστεί από τους ιστορικούς ως ο πιο ισχυρός άνδρας της εποχής του, μετά το Βασιλιά Γεώργιο Α΄, με αμφισβητούμενο μεν ρόλο στην πολιτική και οικονομική  ζωή της χώρας, αλλά και με αδιαμφισβήτητο και τεράστιο φιλανθρωπικό έργο.

Όπως γράφει η Λίζυ Τσιριμώκου μετά το 1870 οι  «άλλοι Έλληνες», της Διασποράς, όπως ο Συγγρός, δείγματα μιας παράταιρης ετερότητας, «ξαναχτυπούν» όχι πλέον ως θεσιθήρες αλλά ως κοσμοπολίτες επιχειρηματίες, βαθύπλουτοι «ομογενείς», σκληραγωγημένοι στη χρηματιστική ζούγκλα του εξωτερικού, που εισβάλλουν μαζικά και επιθετικά στη νηπιώδη ελλαδική αγορά, διαμορφώνουν σχεδόν εκ του μηδενός την «οικονομική ιδεολογία» της εποχής (βιομηχανία, τράπεζες, σιδηρόδρομοι, αεριόφως, οδοποιία) και καλλιεργούν συστηματικά την τέχνη των διαπλεκομένων συμφερόντων με την πολιτική εξουσία.

Χαρακτηριστικά γράφει ο Εμμανουήλ Ροΐδης, ο οποίος είχε χάσει σχεδόν όλη την περιουσία του που είχε επενδύσει σε μετοχές της εταιρείας Λαυρίου, σε ένα από τα πρώτα χρηματιστηριακά σκάνδαλα στην Ελλάδα και στο οποίο είχε εμπλακεί και ο Συγγρός:

«Οτε περιηγούμην εις τα ενδότερα της Σικελίας ο συνοδός μου μοί εδείκνυεν ανά παν βήμα παρεκκλήσιον, βρύσιν, ξενώνα ή άλλο ευσεβές ή φιλανθρωπικόν ίδρυμα ανεγερθέν διά της γενναιοδωρίας περιβοήτου τινός ληστού. Ούτω και παρ' ημίν ανεγείρει πτωχοκομεία και μουσεία εκ μετοχικών χρημάτων ο φιλογενής κ. Α.Σ.»

Αλλά άσχετα από τις διάφορες απόψεις για τον Συγγρό, ο Νίκος Δήμου εστιάζει το ενδιαφέρον του στην εικόνα που είχε  για τον φθόνο που διαχρονικά διακατέχει τους Έλληνες γράφοντας:

Στα «Αποµνηµονεύµατά» του (τόµος τρίτος, σελ. 153, εκδόσεις Εστία) ο  Ανδρέας Συγγρός γράφει ότι στις επιχειρηματικές δοσοληψίες δεν τον απασχολούσε ποτέ το τι θα κέρδιζε ο άλλος από τη συναλλαγή - «αλλά τι πρόκειται να κερδίσω εγώ εκ της εργασίας του». Και το έβρισκε «ελάττωµα σχεδόν γενικόν» στην Ελλάδα το να αναλώνονται οι «συναλλαττώµενοι» στο να ανακαλύψουν τι θα κερδίσει ο άλλος.

«Πολλάκις, φθάνοντες εις υπερβολάς υπολογισµών του αλλοτρίου κέρδους, εν τούτω τω συλλογισµώ, απορρίπτουσι την συναλλαγήν, ήτις δύναται να είναι ωφελιµωτάτη και εις τον απορρίπτοντα».

Δηλαδή: προκειμένου να µην κερδίσει ο άλλος κάτι παραπάνω, ακυρώνω τη συναλλαγή, παρ' όλο που θα ήταν «ωφελιμότατη» και για µένα.

(Όχι - δεν θέλω εγώ δύο κατσίκες, αλλά να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα!)

Το 1854 ο οξυδερκέστατος Εντµόν Αµπού (Edmond About, 1828-1885), που έζησε δύο χρόνια στην Αθήνα κι έγραψε τις εντυπώσεις του, είχε απορήσει για το γεγονός ότι κανένας Έλληνας δεν έλεγε καλή κουβέντα για τον άλλο - ακόµα κι αν ήταν πολύ σηµαντικός.

«Στους Έλληνες [...] η αγάπη της ισότητας εκφράζεται συχνά µε λυσσαλέο µίσος εναντίον όσων ανέρχονται ή κατέχουν. [...] Ρωτήστε έναν Έλληνα για τους μεγάλους άνδρες της χώρας του, δεν θα πιάσει έναν στο στόµα του χωρίς να τον λερώσει. Ο τάδε πρόδωσε, ο δείνα έκλεψε. [...] Δεν υπάρχει ένας Έλληνας που να τυγχάνει εκτίµησης στον τόπο του» («La Grèce Contemporaine», Μετάφραση Μ. Ι. Βόλαρης, 2014)

Έγραψε ο Στέλιος Ράµφος στο βιβλίο του «Time out» ότι το κυρίαρχο συναίσθηµα στη σηµερινή νεοελληνική κοινωνία είναι ο φθόνος.

 Αλλά όχι µόνο στη σηµερινή - όπως φαίνεται από τον Συγγρό ή τον Αµπού. Και ο ίδιος ο Ράµφος στο επόµενο βιβλίο του, «Πολιτική από στόµα σε στόµα», γράφει ότι το κακό ξεκίνησε «µετά το κλείσιµο των φιλοσοφικών σχολών από τον Ιουστινιανό» (σελ. 241). Τότε άρχισε το πέρασµα από τη λογική στο συναίσθηµα. Το να φτάσουµε στον σημερινό λαϊκισµό που δοξολογεί και εκμεταλλεύεται τον φθόνο, το µίσος, τη διάκριση ήταν θέµα φυσικής εξέλιξης...

Ο φθόνος είναι ο σκόρος της κοινωνίας. Κατατρώγει και διαβρώνει τα πάντα: και τους φθονούντες και τους φθονουµένους. Αναστέλλει κάθε δημιουργική προσπάθεια. Και µας καθηλώνει.

Ο Ανδρέας Συγγρός δεν σκεπτόταν καν την κατσίκα του γείτονα. Γι' αυτό απέκτησε πλούτη αµύθητα κι εµείς νοσοκομεία, σχολεία, άλση, λεωφόρους, θέατρα, μουσεία, ιδρύµατα, µέγαρα. Ας μοίρασε όµως όλα όσα είχε κερδίσει - τον φθόνο δεν τον γλίτωσε. Το λήµµα του στην ελληνική Βικιπαίδεια υιοθετεί αστήρικτες κατηγορίες και δεν περιέχει ούτε µία καλή κουβέντα. Μοναδικές κρίσεις: «Ο Γιάννης Κορδάτος χαρακτηρίζει τον Ανδρέα Συγγρό μηχανορράφο και επιδέξιο πολιτικάντη, άλλοι ως λωποδύτη φιλάνθρωπο, ενώ ο Τύπος της εποχής χρυσοκάνθαρο. Ο Τάσος Βουρνάς αναφέρει ότι παρίστανε τον Εθνικό Ευεργέτη για να εξαγοράσει τις αµαρτίες του».

Ένας πίνακας με τις ευεργεσίες του Συγγρού υπάρχει εδώ.

ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΓΙΝΩ.

Πολλοί όταν συναντούν γονείς με το παιδί τους και αφού ανταλλάξουν τους αναγκαίους χαιρετισμούς με αυτούς θεωρούν υποχρέωση τους να χαϊδέψουν το κεφάλι του παιδιού και να του κάνουν την κλασσική ανόητη ερώτηση: Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;

Σχετικά με το θέμα αυτό έχω γράψει εδώ και χρόνια το ποστ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΟΥ !

Αυτό που κανείς δεν έχει σκεφτεί να ρωτήσει είναι :τι επάγγελμα ΔΕΝ θέλεις να κάνεις όταν μεγαλώσεις.

Ενώ λοιπόν, όπως έχω γράψει στο παραπάνω ποστ, άλλαξα μερικά επαγγέλματα μέχρι να αποφασίσω τι θα κάνω, από πολύ νωρίς είχα ξεκαθαρίσει στον εαυτό μου τι δεν θα ήθελα να γίνω.

Το πρώτο επάγγελμα που δεν θα ήθελα να γίνω, παρά το γεγονός  ότι πολλά παιδιά μαγεύονται από την λάμψη του, είναι ηθοποιός.

Ακόμα θυμάμαι τον πανικό που είχα όταν η δασκάλα στις πρώτες τάξεις του δημοτικού μου ανέθεσε να παίξω ένα μικρό ρόλο σε μια κωμωδία του Ψαθά.

Το πρόβλημα που είχα και έχω δεν ήταν η έκθεση μου στο κοινό, γιατί δεν το ντρεπόμουνα, αλλά ότι για να παίξεις τον ρόλο έπρεπε να αποστηθίσεις ένα κείμενο μιας ολόκληρης  σελίδας!

Εδώ σε πασίγνωστα και χιλιοακουσμένα τραγούδια είναι αδύνατο να θυμηθώ τα λόγια για να προσφέρω στο κοινό το φάλτσο ακρόαμα της φωνής μου χωρίς αντίστοιχα να ακούω τα λόγια από τον τραγουδιστή.

Το δεύτερο επάγγελμα που δεν ήθελα ποτέ μου να γίνω ήταν στρατιωτικός.

Παιδιόθεν  είχα μια απέχθεια σε κάθε είδους στολή, ιδίως δε των προσκόπων με τα κοντά παντελονάκια, όταν ήδη υπερηφάνως πλέον φόραγα μακρύ παντελόνι. Στο ποστ μου ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΠΕΤΟΒΕΝ ,Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΕΓΩ. έχω γράψει πως κατάφερα να μην γίνω πρόσκοπος παρά την διακαή επιθυμία της μάνας μου.

Γενικότερα με ενοχλούσε η ιδέα ότι θα έχεις κάποιον ανώτερο σου που να σε διατάσει να κάνεις πράγματα με τα οποία πιθανόν να διαφωνείς αλλά εσύ να είσαι υποχρεωμένος  να εκτελέσεις την διαταγή του.

Έτσι παρά το ότι τελικά φόρεσα στολή, γιατί υπηρέτησα σαν έφεδρος αξιωματικός, ποτέ μου δεν άσκησα εξουσία στους κατώτερους μου στρατεύσιμους. Ακόμα θυμάμαι την αμηχανία που είχα όταν αναγκαζόμουνα  να φωνάζω τον καμαρότο μετά από κάθε  ικανοποιητική κένωση του εντέρου να επιληφθεί του θέματος, λόγω του ότι το καζανάκι στο αποχωρητήριο των αξιωματικών στο πλοίο δεν δούλευε και έπρεπε αναγκαστικά να τον φωνάξεις,να ρίξει ένα κουβά στην θάλασσα για να πνίξει με θαλασσινό νερό τα πλούσια προϊόντα τόσο του δικού μου  εντέρου όσο και των άλλων αξιωματικών. .

Το τρίτο επάγγελμα που δεν θα ήθελα ποτέ μου να κάνω ήταν παπάς.

Οι τακτικοί αναγνώστες  του μπλογκ που έχουν διαβάσει παλαιότερα κείμενα μου έχουν άμεση αντίληψη του γιατί.

Από παιδί είχα ξεκαθαρισμένες απόψεις για την θρησκεία και τους λειτουργούς της.

Πάντοτε πίστευα ότι είναι αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός να πιστεύει ότι θέλει αλλά στην πίστη του δεν υπάρχει η ανάγκη της παρεμβολής κάποιου ενδιάμεσου μεταξύ αυτού και του θεού του.

Ακόμα πίστευα και πιστεύω πως αν υπάρχει κάποιο ανώτερο ον, ακριβώς επειδή είναι ανώτερο, δεν έχει ανάγκη από λιβανίσματα, παρακλήσεις ,προσευχές κτλ και μάλιστα μέσω μεσολαβητών.

Μεγαλώνοντας  διαπίστωσα  ότι υπάρχει και ένα ακόμα επάγγελμα που δεν θα μπορούσα να κάνω. Και είναι το επάγγελμα του μεταφραστή!

Μπορεί ο Ουμπέρτο Έκο να έχει πει  πως  «Η μετάφραση είναι η τέχνη της αποτυχίας» αλλά αυτή η ανοησία δεν ήταν ο λόγος  που είχα διαγράψει αυτό το επάγγελμα.

Παρά την επιθυμία της μάνας μου που από μικρό με έβαλε να μάθω γαλλικά, που δεν μου άρεσαν καθόλου, κατάφερα στην  εφηβεία και ξεκίνησα μαθήματα αγγλικών που μου άρεσαν γιατί έτσι μπορούσα πλέον να καταλαβαίνω τι λένε τα αμερικάνικα τραγούδια της εποχής.

Τότε λοιπόν συνειδητοποίησα ότι για να καταλάβεις  την  καθημερινή γλώσσα μιας χώρας δεν φτάνει να ξέρεις τι σημαίνει η κάθε μια λέξη αλλά να καταλαβαίνεις όλη την φράση, αλλά και να γνωρίζεις πρόσωπα και πράγματα της χώρας που προέρχεται το κείμενο.

Έτσι δεν μεταφράζεις το Δημαρχείο (Hôtel de Ville στα γαλλικά) ως Ξενοδοχείο της Πόλης!  ούτε την βρετανίδα πρωτοπόρο της σύγχρονης Νοσηλευτικής  Florence Nightingale  ως «η φλωρεντινή αηδών», όπως τα έχουν  μεταφράσει στο παρελθόν  άσχετοι  μεταφραστές,

Θυμάμαι ακόμα την έκπληξη μου όταν ρώτησα τον καθηγητή μου τι στο διάολο σημαίνει με κτύπησες στην γροθιά, you beat me to the punch που ήταν ο τίτλος ενός τραγουδιού και μου εξήγησε ότι είναι έκφραση που βγήκε από το μποξ και σημαίνει με πρόλαβες!

Μεγαλύτερες δυσκολίες συνάντησα όταν άρχισα γράφω την διατριβή μου και επιστημονικές εργασίες και βρέθηκα στην ανάγκη να πρέπει να μεταφράσω, συνήθως  από τα αγγλικά, όρους που δεν υπάρχει αντίστοιχος  λέξη  στα ελληνικά με αποτέλεσμα να  πρέπει να δώσεις δική σου μετάφραση ή να πρέπει να μεταφράσεις τον όρο επεξηγηματικά.

Εκτός των άλλων εκείνα τα χρόνια γράφαμε σε απλή καθαρεύουσα οπότε δεν ήταν εύκολο να χρησιμοποιήσεις  λέξη της δημοτικής .

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που με είχε απασχολήσει ήταν πχ η μετάφραση στα ελληνικά του hobnail cell. Αυτά είναι κάτι κύτταρα που μοιάζουν με τα καρφιά που έχουν οι αρβύλες! Στην δημοτική θα μπορούσε να τα μεταφράσει κανείς ως  παπουτσόπροκα  λέξη αρκετά κακόηχη ακόμα και στην δημοτική. Μετά λοιπόν από προβληματισμό κατέληξα στην περιγραφική καθαρευουσιάνικη μετάφραση ως κύτταρον δίκην καρφίδος αρβύλας!

Από κάτι τέτοιες λοιπόν περιπτώσεις απλών μεταφραστικών προβλημάτων σκέφτηκα πόσο δύσκολο είναι να μπορείς να μεταφράσεις κείμενα που η ομορφιά του κειμένου  σε μια γλώσσα είναι για μένα αδύνατο να μεταφερθεί σε άλλη.

Ακόμα και στην ίδια γλώσσα αν μεταφέρεις  την ρέουσα καθαρεύουσα στην δημοτική της Πάπισσας Ιωάννας ή του Παπαδιαμάντη  ένα σημαντικό μέρος της ομορφιάς του κειμένου θα έχει χαθεί.

Αντίστοιχα και ακόμα πιο δύσκολα είναι να μεταφράσεις το Καβάφη σε άλλη γλώσσα ή πχ τον Γέιτς στα ελληνικά.

Ευτυχώς που δεν είχα ποτέ μου την ανάγκη όπως  ο  Ζυλιέν, ο ήρωας του Σταντάλ στο Κόκκινο και το Μαύρο, να διαλέξω μεταξύ του κόκκινου της στολής  και του μαύρου του ράσου.

Ίσως βέβαια  το θέατρο να έχασε ένα μεγάλο πρωταγωνιστή αλλά τελικά σίγουρα όχι μόνο οι μεταφράσεις βγήκαν κερδισμένες αλλά και ίσως και η παγκόσμια ειρήνη.

Είναι γνωστό το γεγονός  ότι στο ζενίθ του ψυχρού πολέμου, όταν ο Νικήτα Χρουστσόφ είπε σε μια ομιλία του, όπως το μετέφρασαν,  «θα σας θάψουμε», αναπόφευκτα  οι Αμερικανοί το θεώρησαν σαν απειλή πυρηνικής επίθεσης.

Βέβαια  στα ρώσικα εννοούσε κάτι σαν «θα ζήσουμε για να δούμε τον τάφο σας» ή κάτι σαν «θα σας ξεπεράσουμε».

ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ; ΟΧΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ!

Μερικές φορές ακούμε διάφορες πολιτικές ειδήσεις, μαζί με τις αντικρουόμενες απόψεις των διαφόρων κομμάτων επάνω σε κάποιο θέμα, χωρίς να μπορούμε να αξιολογήσουμε, λόγω κακής ή ανεπαρκούς πληροφόρησης, ποια είναι η πραγματικότητα και η αλήθεια.

 Προσωπικά το έπαθα αυτό με την πρόσφατη αντιπαράθεση που προέκυψε με την επιλογή του Φ,Κουτεντάκη, λέκτορα του Πανεπιστημίου Κρήτης, ως επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στην Βουλή (ΓΠΚΒ), γραφείου που την ουσιαστική λειτουργία αγνοούσα μέχρι να διαβάσω το σύντομο κείμενο με τίτλο  Χτίζοντας ένα θεσμό που έγραψε ο προηγούμενος  συντονιστής του γραφείου, Παναγιώτης Λιαργκόβας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

 Όπως γράφει σχετικά:

 Το ΓΠΚΒ είναι ένας δημοσιονομικός θεσμός, ο οποίος δεν ασκεί δική του πολιτική αλλά παρακολουθεί εάν οι κυβερνώντες υλοποιούν αυτά που οι ίδιοι ψηφίζουν στη Βουλή. Δημιουργήθηκε προκειμένου να δημιουργεί ένα ανάχωμα στην ανεξέλεγκτη δημιουργία δημοσιονομικών ελλειμμάτων και χρέους που έχουν την τάση να δημιουργούν οι κυβερνήσεις ακριβώς επειδή λειτουργούν πελατειακά. Όταν διαπίστωνε αποκλίσεις από του στόχους, δημιουργούσε θόρυβο και έτσι αύξανε το πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση. Αυτός ήταν και ο λόγος που γινόμασταν ταυτόχρονα μη αρεστοί στην εκάστοτε κυβέρνηση και αρεστοί στην εκάστοτε αντιπολίτευση.

Επιπλέον, προσπαθήσαμε να ακολουθήσουμε με επιτυχία τα ελάχιστα διεθνή πρότυπα όπως τίθενται από τον ΟΟΣΑ και αφορούν στην ανεξαρτησία από πολιτικές πιέσεις, στην ακομμάτιστη λειτουργία, στην επιστημονική τεκμηρίωση, στην πλήρη διαφάνεια καθώς και στην άμεση επικοινωνία με τους πολίτες. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που ένα από τα πρώτα πράγματα που κάναμε ήταν η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου ώστε τόσο ο επικεφαλής όσο και τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής να επιλέγονται έπειτα από δημόσια πρόσκληση με διαφανείς διαδικασίες στη βάση των επιστημονικών τους προσόντων και όχι με κομματικά ή άλλου τύπου πελατειακά κριτήρια. Δυστυχώς, όμως, τα τελευταία γεγονότα έπληξαν την ανεξαρτησία του θεσμού. Οι διαδικασίες επιλογής του νέου επικεφαλής δεν έγιναν στο πνεύμα της αξιοκρατίας και της διαφάνειας που με τόση προσπάθεια προωθήσαμε. Δεν έγιναν γνωστές οι υπόλοιπες υποψηφιότητες, αλλά και τα κριτήρια επιλογής, παρά μόνο η τελική πρόταση.

Αναφέρεται σχετικά στην διαδικασία επιλογής που έγινε και από τους 10 υποψήφιους των οποίων όμως τα βιογραφικά δεν έγιναν γνωστά και από τους οποίους ο πρόεδρος της Βουλής διάλεξε τον Κουτεντάκη λέγοντας:

 «Δεν είναι μια διαδικασία που προβλέπει ακρόαση ή μοριοδότηση. Τα βιογραφικά κατατέθηκαν και ο Πρόεδρος της Βουλής διαμορφώνει άποψη», Δεν διέψευσε επίσης , ότι η επιλογή Κουτεντάκη έγινε και με πολιτικά κριτήρια επισημαίνοντας επίσης πως «δεν ψάχνουμε απολίτικους, ο κ. Κουτεντάκης είναι νέος, έμπειρος και έχει άποψη», 

Προφανώς βέβαια και έχει άποψη γιατί ήταν στενός συνεργάτης του πρωθυπουργού και γενικός γραμματέας του υπουργείου Οικονομικών, υπεύθυνος για τη Δημοσιονομική Πολιτική .

Και συνεχίζει ο καθηγητής Λιαργκόβας:

 Και πώς να ερμηνευτεί το γεγονός ότι ένα κυβερνητικό στέλεχος που σχεδίασε τον κρατικό προϋπολογισμό και τις πολιτικές που ακολουθούνται θα κρίνει ως επικεφαλής τώρα του ΓΠΚΒ την αποτελεσματικότητα των ίδιων των ενεργειών του όταν ήταν στην κυβέρνηση; Πώς δηλαδή ένας κρινόμενος θα κρίνει τον εαυτό του; Δεν θα υπάρξει σύγκρουση συμφερόντων, έλλειψη ανεξαρτησίας και υποβάθμιση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας του Γραφείου και της χώρας την ευαίσθητη ώρα που θέλουμε να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη των αγορών;

Την αντιμετώπιση τέλος του ΓΠΚΒ από την εκτελεστική εξουσία εξιστορεί με σαφήνεια ο καθηγητής Λιαγκόβας στην αρχή του άρθρου του όταν τον Νοέμβριο 2012  ανέλαβε επικεφαλής του γραφείου:

 Δημιουργήθηκε το 2010 και λειτούργησε μόλις για 2,5 μήνες. Η τότε επικεφαλής του, καθώς και τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής είχαν παραιτηθεί πρόωρα για λόγους ευθιξίας μετά την αρνητική δημοσιότητα που πήρε η πρώτη έκθεση του Γραφείου στην οποία αναφερόταν ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας δεν ήταν βιώσιμο. Το έργο που καλούμουν να αναλάβω ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Έπρεπε από τη μία να οργανώσω ένα γραφείο που είχε στραβό ξεκίνημα και από την άλλη να χτίσω σταδιακά την αξιοπιστία του. Χαρακτηριστικός ήταν ο διάλογος που είχα όταν για πρώτη φορά πήγα στις εγκαταστάσεις του Γραφείου και συνάντησα τον (μοναδικό) επιστημονικό συνεργάτη: «Κύριε καθηγητά, με έστειλαν εδώ σε εσάς, αλλά σας ενημερώνω ότι θα φύγω». Ρωτάω γιατί και η απάντηση ήταν αποστομωτική: «Μα γιατί και εσείς θα φύγετε σύντομα. Με την πρώτη έκθεση που δεν θα είναι αρεστή, θα σας αναγκάσουν να φύγετε». Τελικά μείναμε και οι δύο σε όλη την πενταετή θητεία μου.

ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΣΠΙΤΙΑ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΑ

Οι παραπάνω πίνακες του Νίκου Εγγονόπουλου είναι από την ημερολόγιο τοίχου που υπήρχε στο ΒΗΜΑ της 7-1-2018 με ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΣΠΙΤΙΑ.

Είχα την τύχη στην παιδική μου ηλικία να έχω δει παρόμοια σπίτια που σήμερα πλέον όλα έχουν κατεδαφιστεί.

Το μόνο αντίστοιχα σπίτι που ξέρω πως υπάρχει ακόμα, γιατί με νόμο της Μελίνας Μερκούρη κρίθηκε διατηρητέο, είναι στην Πλάκα στην οδό Τριπόδων 32 και Ραγκαβά και το γνωρίζετε όλοι ως οικία Κουκοβίκου από την κλασσική ταινία του 1965 του Γιώργου Τζαβέλα «Και η γυνή να φοβήται τον άνδρα» με τον Γιώργο Κωνσταντίνου και την Μάρω Κοντού.

Το σπίτι χρονολογείται από το 1800 και στέγαζε τη στρατιωτική διοίκηση των Τούρκων. Στο οικόπεδο του κτιρίου οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τη βάση ενός χορηγικού μνημείου, σε σχήμα τριπύλου. Βρέθηκαν ακόμα αρχαίες βεσπιανές τουαλέτες, πράγμα που αποδεικνύει ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε για δημόσια ουρητήρια. 

Το σπίτι κατέληξε σήμερα προς αξιοποίηση από το ΤΑΙΠΕΔ. Η πώληση σε ιδιώτη διακόπηκε προσωρινά, καθώς βρέθηκαν αρχαία στα θεμέλιά του. Γρήγορα ξεπεράστηκε αυτό το εμπόδιο και μαζί με άλλα 11 νεοκλασικά της περιοχής θα δοθεί κι αυτό σε κάποιον ιδιώτη.

Παρόμοια με αυτό είναι και τα σπίτια τα οποία έχω προλάβει να δω.

Όλα αυτά τα σπίτια δεν έβλεπαν σε δρόμο αλλά σε μια εσωτερική αυλή και η πρόσβαση σε αυτά από τον δρόμο γινόταν από ένα πέρασμα που υπήρχε στο πλάι ή κάτω από άλλο  κτήριο που ήταν εξωτερικά .

Από το παράθυρο μου, που ήταν στο πλάι της πολυκατοικίας  που γεννήθηκα και της οποίας έχω βάλει φωτογραφία της στο ποστ μου ΤΑ ΨΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ ΚΑΙ TO ΠΟΔΑΡΙΚΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ,υπήρχε μια τεράστια τετράγωνη πλακόστρωτη αυλή και φάτσα ένα τέτοιο σπίτι. Στο αριστερό μέρος της αυλής υπήρχε ένα άλλο αυτοτελές διώροφο κτήριο και στα δεξιά του τετραγώνου ήταν άλλο σπίτι με είσοδο στην οδό Πειραιώς και  σύριζα στην πολυκατοικία το ανοικτό πέρασμα για την αυλή.

Η δομή των σπιτιών που γνώρισα ήταν απλή.

Η κατοικία ήταν στον πρώτο όροφο και ανέβαινες σε αυτήν με μια εξωτερική σκάλα.

Στην πρόσοψη κατά μήκος είχε μια συνεχή τζαμαρία με ένα  φαρδύ διάδρομο που οδηγούσε στα παρατεταγμένα στην σειρά δωμάτια, στα οποία τουλάχιστον από τα σπίτια που είδα ο ίδιος, ο φωτισμός τους γινόταν  από την μπροστινή τζαμαρία.

Στο πρώτο από αυτά που βρισκόταν κοντά στην Ομόνοια ,στην οδό Γερανίου  στο τμήμα της μεταξύ της Πειραιώς και Ζήνωνος,  έμενε ένας συμμαθητής μου από το Γυμνάσιο.

Το δεύτερο ήταν κοντά στο Σύνταγμα στην αρχή της οδού Λέκκα (σήμερα Αθανασίου Αξαρλιάν) προς την Βουλής και μένανε τα ξαδέλφια συγγενών μας.

Το τρίτο ήταν στην οδό Αθηνάς, στην οποία, παρά το ότι είχε ήδη υποβαθμιστεί ως περιοχή κατοικίας, υπήρχαν ακόμη κατοικίες παλιών αθηναϊκών οικογενειών.

Δεν θυμάμαι πλέον σε πιο ύψος ήταν αλλά θυμάμαι το ζευγάρι των φίλων των γονιών μου που έμενε εκεί και οι οποίο διαθέτοντας έντονο χιούμορ έλεγαν για το σπίτι τους και την υποβάθμιση της περιοχής, ότι από  chateau d’ Athènes έχει γίνει  πλέον scato  d’ Athènes !

Είχα την τύχη, καθώς είμαι παντελώς άσχετος με την αρχιτεκτονική, να βρω μια  πολύ ενδιαφέρουσα διπλωματική εργασία των φοιτητριών του ΕΜΠ Ιωακειμίδου Σαββίνας, και Παπαγγελοπούλου Καλλιόπης σε pdf (65 σελ.) ΕΔΩ που βασίζεται στην μελέτη του Άρη Κωνσταντινίδη  Τα παλιά αθηναϊκά σπίτια (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2011) Σε αυτήν επεξηγείται και η λογική της κατασκευής αυτού του τύπου των σπιτιών. Από το βιβλίο αυτό είναι και οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες.

Αντιγράφω μερικά αποσπάσματα από εκεί:

Στα σπίτια με αυλή, ή απλά «αυλές», όπως ονομάζονταν τα σπίτια αυτά, βρίσκουμε τρεις παραλλαγές τοποθέτησης αυλής και δωματίων. Ο κλειστός όγκος των δωματίων στο βάθος με την αυλή μπροστά, ο κλειστός όγκος των δωματίων στην μια πλευρά της μεσοτοιχίας σχηματίζοντας σχήμα Γ, με την αυλή στην απέναντι πλευρά και τέλος, ο κλειστός όγκος των δωματίων και στις 2 μεσοτοιχίες ή και στην όψη του οικοπέδου προς το δρόμο σχηματίζοντας σχήμα Π με την αυλή στο εσωτερικό του Π

Το «λιακωτό» εκφράζεται με το χαγιάτι, δηλαδή ένα υαλόφραχτο εξώστη, που βρίσκεται στον όροφο

Η τζαμαρία, πρώην χαγιάτι, τυπικά είναι ο υαλόφραχτος διάδρομος για την πρόσβαση στα δωμάτια του πρώτου ορόφου. Στην πραγματικότητα όμως, λόγω του επαρκούς εμβαδού, του πλούσιου φωτός και της μοσχοβολιστής ατμόσφαιρας από τις γλάστρες με τα λουλούδια, το λιακωτό μετατρέπεται στο πιο ζωντανό δωμάτιο του σπιτιού. Εκεί μεταφέρονται οικιακές δουλειές πιο ελαφριές, που μπορούν να γίνονται και εκτός αυλής

Το χειμώνα, το λιακωτό λειτουργεί ως «θερμοκήπιο». Το φως περνά από τα τζάμια και ζεσταίνει το χώρο, ενώ ο αέρας δεν επιτρέπεται να εισχωρήσει στο λιακωτό. Το καλοκαίρι, τα τζαμιλίκια σύρονται κάτω και ανοίγουν, αφήνοντας τον ήλιο και τον αέρα της αυλής να μπει μέσα δημιουργώντας ένα δροσερό χώρο. Η σημαντικότητα του ημιυπαιθρίου αυτού δωματίου φαίνεται και από την τουρκογενή του ορολογία χαγιάτι, η οποία προέρχεται από την λέξη χαγιάτ (hayat), που σημαίνει ζωή. Φυσικά στο κέντρο βρίσκουμε την αυλή, όπου ο άνθρωπος μένει αφύλακτος από τα αδιάκριτα μάτια και τα καιρικά φαινόμενα. Καθώς όμως “Ο βίος εν Ελλάδι είναι υπαίθριος. Οκτώ μήνας το έτος ο άνθρωπος ζει ευδαιμόνως εις το ύπαιθρον” (Περικλές Γιαννόπουλος) η αυλή καταλήγει να γίνει ένα μεγάλο δωμάτιο όλων των ενοίκων.

Στο κατώι υπήρχαν η τραπεζαρία, το δωμάτιο των κοριτσιών και της ψυχοκόρης και ο ανυφαντόλακκος (χώρος που ήταν και ο αργαλειός). Στο ανώι ήταν τα δωμάτια του ύπνου, ο ξενώνας και το χειμερινό, το οποίο πολλές φορές ταυτιζόταν με τον ξενώνα.

“Η αυλή όπου γύρω της- ή προς το ένα μέρος της- αραδιάζονται οι κλειστοί χώροι, είναι πάντα ο βασικός πυρήνας. Δηλ. ο υπαίθριος χώρος, ο οργανωμένος και κατασκευασμένος έτσι ώστε να είναι και αυτός δοχείο ζωής και να προσφέρει άνεση, χαρά και υγεία. Ο ξεσκέπαστος χώρος για να δέχεται το φως και τον ήλιο και τη θέρμη της ελληνικής ατμόσφαιρας, πλακοστρωμένος και φυτεμένος και λουλουδισμένος. Γιατί ο Έλληνας, όπου χτίζει, φυτεύει κιόλας, όπου ορθώνει κατασκευές τεχνητές, πάντα τις δένει και τις στερεώνει και με το φυσικό στοιχείο.

...Τον Λευκό Πύργο δεν τον σφάξαμε ακόμα, του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗ.

Σε ένα πολύ ωραίο αφιέρωμα στην Θεσσαλονίκη στα ΝΕΑ, με τον γενικό τίτλο Τι ΔΕΝ είναι η Θεσσαλονίκη... ο συγγραφέας  Γιώργος Σκαμπαρδώνης,  έχει γράψει ένα απολαυστικό κείμενο με τίτλο

...Τον Λευκό Πύργο δεν τον σφάξαμε ακόμα

Διαβάζοντας το, όσοι δεν έχετε σχέση με την πόλη αυτή,θα καταλάβετε γιατί το σημερινό ποστ έχει στην αρχή του τα θεσσαλονικιώτικα κουλούρια ,την μπουγάτσα, τα τρίγωνα Πανοράματος  και τον χοντροκομμένο πατσά!

Για να φτιάξεις ένα κουλούρι ξεκινάς απ' την τρύπα του. Το ίδιο και με το μετρό. Η μπουγάτσα επίσης ξεκινάει απ' το κενό - ενώ το τρίγωνο Πανοράματος είναι σαν το ιψενικό τρίγωνο συν την κρέμα. Βέβαια η Θεσσαλονίκη - με βάση το κλισέ - είναι όλα αυτά, αν προσθέσεις κάτι όντως σημαντικό: τη μεταφυσική του πατσά. Ειδικότερα δε του τζουσλαμά (χοντροκομμένου) με πολύ μπούκοβο - αν και είναι πολύ λαϊκός, προλεταριακός, πάει πιο πολύ προς Κουτσούμπα. Είναι και το λιμάνι και η ΕΥΑΘ¹ που ήταν μέχρι χτες «κοινωνικά αγαθά» και μας είχαν πρήξει στις διαδηλώσεις, και τώρα με την ιδιωτικοποίηση θα κοινωνικοποιηθούν περισσότερο. Τώρα η ιδιωτικοποίηση μεταλλάχτηκε σε κάτι καλό - σαν το νερό που έγινε με θαύμα κρασί στον γάμο εν Κανά. Τον Λευκό Πύργο δεν τον σφάξαμε ακόμα - περιμένουμε να παχύνει. Και το ότι ο ΟΑΣΘ έγινε Ο-ΑΣΘΜΑ (έχει αγανακτήσει ο κόσμος περιμένοντας λεωφορείο) είναι μια νίκη του λαού ενάντια στους μετόχους. Κακό πράγμα οι μετοχές, όπως και τα απαρέμφατα. Όλα αυτά είναι η Θεσσαλονίκη του τώρα; Ναι, είναι η στρεβλή, γραφική της προφάνεα². Όπως τα Λαδάδικα³, τα Λουλουδάδικα⁴ και η ζωή μας που πάει άδικα. Τι είναι, λοιπόν, η Θεσσαλονίκη; Μήπως είναι κάτι βαθύτερο, πιο περίπλοκο, σχεδόν ερεβώδες; Δύσκολη απάντηση. Πρέπει να πάω στο Φαρμακείο του Ν.Γ. Πεντζίκη⁵, να τον ρωτήσω. Ίσως να πετύχω εκεί και τον Γιώργο Ιωάννου που θα πήγε, ως συνήθως, για ασπιρίνες.

1- ΕΥΑΘ Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης

2- το να είναι κανείς επιφανής, διακεκριμένος.

3- Όψη της πλακόστρωτης οδού Αιγύπτου στα Λαδάδικα της Θεσσαλονίκης που είναι μια ιστορική περιοχή της κοντά στο Λιμάνι της.

4- Τα Λουλουδάδικα  είναι μία μικρή περιοχή του κέντρου της πόλης. Ορίζεται από τις οδούς Κομνηνών, Φραγγίνη και Βασιλέως Ηρακλείου και παίρνει το όνομά της από τα υπαίθρια ανθοπωλεία που βρίσκονται εκεί. Εκεί βρίσκεται επίσης το Γιαχουντί Χαμάμ καθώς και καταστήματα τροφίμων, εστιατόρια, καφέ κ.ά. Σε μικρή απόσταση από εκεί βρίσκεται η Αγορά Μοδιάνο.

5- Το φαρμακείο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, στην οδό Εγνατία, που ήταν στέκι λογοτεχνών και ζωγράφων. Στην είσοδο ο φαρμακοποιός λογοτέχνης και ζωγράφος (με το παλτό) μαζί με το συγγραφέα Ηλία Πετρόπουλο.